Badania muszą iść z duchem czasu
Struktura realizowanych w Instytucie zadań jest dostosowywana do wymogów branży górnictwa, inżynierii lądowej oraz energetyki. O możliwości zaspokajania realnych potrzeb przemysłu niech świadczy stałe grono naszych zleceniodawców – mówi dr hab. inż. Jacek Szczepiński, dyrektor „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego.
Jacek Szczepiński, dyrektor „Poltegor-Instytut” Instytut Górnictwa Odkrywkowego
Instytut Górnictwa Odkrywkowego działa od 1950 r. Jak doświadczenia minionych dekad rzutują na obecną działalność zarządzanej przez pana jednostki?
Jacek Szczepiński: W grudniu 2020 r. „Poltegor-Instytut” obchodził jubileusz 70-lecia. Na przestrzeni lat stał się wiodącą w kraju i w Europie jednostką naukowo-badawczą, której zakres działania obejmuje szeroko rozumianą problematykę eksploatacji odkrywkowej surowców mineralnych. Z racji swych zadań statutowych Instytut stanowił zaplecze innowacyjno-wdrożeniowe dla wszystkich kopalń odkrywkowych w Polsce. Od początku był zaangażowany w budowę i modernizację większości krajowych kopalń odkrywkowych węgla brunatnego i surowców skalnych, w tym budowę kompleksu energetycznego w Bełchatowie.
Obecnie, w dobie trwającej dyskusji dotyczącej polityki węglowej w Polsce i na świecie, nasze działania obejmują prace badawcze i rozwojowe dotyczące nowoczesnych koncepcji zagospodarowania i udostępnienia złóż metodą odkrywkową. Znakiem czasu jest, iż wśród aktualnie realizowanych zadań wyróżniają się projekty związane z rewitalizacją terenów poprzemysłowych, w tym dotyczące rekultywacji wyrobisk poeksploatacyjnych, zrównoważonego wykorzystania zwałowisk pogórniczych, m.in. do budowy instalacji odnawialnych źródeł energii, nowych koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym w górnictwie i wykorzystania odpadów wydobywczych.
Jak zachodzące zmiany rynkowe i społeczno-gospodarcze wpływają na kierunki podejmowanych przez Instytut prac badawczych?
Jacek Szczepiński: Działalność Instytutu obejmuje prace badawcze i usługowe dotyczące innowacyjnych technologii eksploatacji złóż z wykorzystaniem autorskiego oprogramowania oraz systemów monitorowania i sterowania, wspomagających procesy wydobywcze. Realizujemy wiele badań o znaczeniu strategicznym dla krajowego przemysłu, współfinansowanych z budżetu państwa i środków unijnych. Działalność Instytutu obejmuje też energetykę oraz ochronę środowiska. Ważnymi obszarami prowadzonych przez nas badań są biotechnologia, utylizacja odpadów oraz termiczna i biologiczna konwersja surowców organicznych, w tym nowatorskie rozwiązania w zakresie czystych technologii przetwórstwa i uzdatniania węgla brunatnego. Realizujemy także prace związane z geologią inżynierską i geotechniką dla potrzeb budownictwa, magazynowania substancji oraz składowania odpadów.
Na ile realizowane przez Instytut projekty są odpowiedzią na realne potrzeby przemysłu wydobywczego?
Jacek Szczepiński: Struktura realizowanych w Instytucie zadań jest dostosowywana do wymogów branży górnictwa, inżynierii lądowej oraz energetyki. O możliwości zaspokajania realnych potrzeb przemysłu niech świadczy stałe grono naszych zleceniodawców, wśród których są m.in.: PGE GiEK SA Oddział Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów, PGE GiEK SA Oddział Kopalnia Węgla Brunatnego Turów, PAK Kopalnia Węgla Brunatnego Konin SA oraz liczne kopalnie odkrywkowe surowców skalnych. Spoza branży górnictwa odkrywkowego Instytut wykonuje prace m.in. dla KGHM Polska Miedź SA, PGNiG SA, Geofizyki Toruń SA, Polskich Elektrowni Jądrowych Sp. z o.o. oraz przedsiębiorstw zaopatrzenia w wodę. Szeroka współpraca z przemysłem świadczy o kompetencjach Instytutu w tym zakresie i spełnianiu oczekiwań partnerów biznesowych. Wynika to również z faktu, iż wielu naszych pracowników ma wcześniejsze doświadczenia zawodowe we współpracy z przedsiębiorstwami.
laboratorium geotechniczne Instytutu
Jaki wymiar ma w działalności „Poltegor-Instytut” innowacyjność i ekologia, zwłaszcza w kontekście coraz bardziej restrykcyjnych regulacji środowiskowych i światowych trendów w obszarze zrównoważonego rozwoju?
Jacek Szczepiński: Działając w oparciu o wiedzę i doświadczenie wysoko wyspecjalizowanej kadry naukowej i technicznej, Instytut kreuje innowacyjne procesy, technologie i rozwiązania techniczne w obszarze górnictwa, geologii i geoinżynierii, zgodnie z polityką bezpieczeństwa energetycznego i zrównoważonego rozwoju. W spektrum działalności znajdują się raporty oddziaływania na środowisko, prace związane z ochroną przed hałasem i degradacją gleb, jak również oraz projekty i prace badawcze dotyczące odwadniania kopalń oraz dokumentowania i ujmowania wód podziemnych oraz ich ochrony.
Niezmiernie ważnym kierunkiem rozwoju jest tzw. gospodarka o obiegu zamkniętym. Coraz częściej odpady górnicze znajdują szerokie zastosowanie jako surowiec wtórny. Przygotowanie polepszaczy glebowych z naturalnych surowców skalnych, które mogą być wykorzystane w rolnictwie, jest jednym z priorytetowych obszarów naszych badań. Zastosowanie polepszaczy do gleby przygotowanych na bazie surowców odpadowych pochodzenia naturalnego zmniejsza potrzebę stosowania sztucznych nawozów, szkodliwie oddziałujących na środowisko naturalne, a także przyczynia się do zmniejszenia ilości odpadów kopalnianych dzięki ich racjonalnemu zagospodarowaniu.
W laboratoriach Instytutu są prowadzone m.in. badania chemiczne wód i filtrów studziennych. To niezwykle ważne w świetle problemów z niedoborem i jakością wód. Do jakich wniosków skłaniają pana realizowane badania?
Jacek Szczepiński: „Poltegor-Instytut” stosuje wysokoefektywne rozwiązania technologiczne w zakresie polepszania parametrów jakościowych i ilościowych wody. Wykorzystują one technologię biochemicznej remediacji wód podziemnych na potrzeby ujęć komunalnych, z zastosowaniem naturalnych złóż filtracyjno-sorpcyjnych. To umożliwia redukcję zawartości żelaza, manganu i bakterii w ujmowanej wodzie podziemnej. Badania prowadzone w Instytucie pozwoliły wdrożyć tę technologię w studniach horyzontalnych w ZWiK w Nowej Rudzie oraz w MPWiK SA we Wrocławiu. Efektem tych innowacyjnych rozwiązań jest poprawa jakości ujmowanych wód pod względem parametrów fizykochemicznych i mikrobiologicznych, co przyczyniło się do obniżenia kosztów funkcjonowania ujęcia oraz poprawy zaopatrzenia w wodę, przy niskiej ingerencji w środowisko.
Wykonane prace badawcze były podstawą wielu publikacji prezentowanych na konferencjach krajowych oraz międzynarodowych, a efektem potwierdzającym innowacyjność opisanych prac i zastosowanych technologii są otrzymane przez „Poltegor-Instytut” patenty dotyczące ujmowania wód podziemnych.
badania terenowe realizowane przez Poltegor-Instytut
Jak zmieniają się cele i priorytetowe wartości Instytutu, aby jak najpełniej służyć nauce, ale również gospodarce i przedsiębiorcom?
Jacek Szczepiński: Podmioty gospodarcze prowadzące działalność górniczą metodą odkrywkową z natury wpływają destrukcyjnie na środowisko. Instytut traktuje to zagadnienie jako szczególne ważne, dlatego dużą wagę przykładamy do poszukiwania rozwiązań, które sprawią, że działalność górnicza będzie rozwiązywała problemy społeczne i zaspokajała potrzeby rynku, a przy tym nie będzie stanowiła zagrożenia dla środowiska.
Problematyka rewitalizacji terenów poeksploatacyjnych jest jednym z podstawowych składników tego procesu. Dlatego celem strategicznym Instytutu jest kreowanie w przemyśle górnictwa odkrywkowego innowacyjnych, czystych i przyjaznych dla środowiska technologii wydobycia oraz wdrażanie nowych rozwiązań technicznych. Perspektywicznymi kierunkami rozwoju Instytutu są również prace badawczo-rozwojowe w zakresie szeroko pojętej inżynierii lądowej i inżynierii środowiska, w ramach których niezbędne jest korzystanie z wiedzy obejmującej takie dziedziny, jak geotechnika, geoinżynieria, hydrogeologia i geotechnika.
Jaki projekt stanowi aktualnie oczko w głowie Instytutu, z którym wiążą państwo duże nadzieje?
Jacek Szczepiński: Obecnie „Poltegor-Instytut” realizuje projekt badawczy pn. „Ocena zagrożeń w zbiornikach końcowych kopalń odkrywkowych podczas wypełniania wodą”, współfinansowany ze środków Funduszu Badawczego Węgla i Stali oraz MEiN. Jest on realizowany przez międzynarodowe konsorcjum, którego liderem jest IGO. Zalewanie wyrobisk poeksploatacyjnych wodą jest powszechnie stosowaną metodą rekultywacji dla kopalń odkrywkowych. Jednak nie jest to proces łatwy, przede wszystkim ze względu na złożoność warunków geologicznych, hydrogeologicznych i geotechnicznych, a także długi czas procesu zalewania.
Głównym celem projektu jest stworzenie metod optymalizacji procesów wypełniania wodą zbiorników końcowych w odkrywkowych kopalniach węgla brunatnego oraz minimalizacji zagrożeń występujących podczas tego procesu. W ramach projektu zostaną opracowane rozwiązania technologiczne mające wpływ na ograniczenie zakresu robót ziemnych, minimalizację kosztów rekultywacji, a także skrócenie czasu przekazywania terenów poeksploatacyjnych do użytku dla społeczeństwa. Wynikiem prowadzonych badań będą opracowane standardy postępowania przy projektowaniu rekultywacji i przy wyborze sposobu zagospodarowania terenów pokopalnianych.
Rozmawiała Magdalena Szczygielska
Dodaj komentarz