Przekraczanie standardów Rozmowa z Aleksandrem Sobolewskim, dyrektorem Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla

Chemia Energetyka Przemysł Wydobywczy Wydarzenia Wywiad

Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla jest niewątpliwym liderem w kreowaniu innowacji technologicznych, co przyczyniło się do osiągnięcia takiej pozycji?

– Cieszę się, że pani tak uważa. Naszym mottem, a zarazem głównym atutem, jest „Przekraczanie standardów”, czyli nie tylko spełnianie oczekiwań rynku, ale przede wszystkim wyprzedzanie i kreowanie tego, co będzie mogło być „hitem” za kilka lat. Działając w branży naukowo-technologicznej od blisko 60 lat wypracowaliśmy sobie bardzo dobrą znajomość rynku trzech głównych branż, w których działamy, tj:energetyki, koksownictwa i przemysłu chemicznego. Z drugiej strony, obserwując na bieżąco trendy rozwojowe w świecie nauki i technologii, jesteśmy w stanie szybko reagować, to znaczy kreować i transponować nasze pomysły do
gospodarki. Oczywiście nie byłoby to możliwe bez doskonale przygotowanej kadry naukowej.

W jakim stopniu innowacyjne technologie zapewniają ICHPW przewagę konkurencyjną? Co uznałby pan za największe osiągnięcie Instytutu i co jest kluczem do wzrostu innowacyjności?

– W naszym, instytutowym, postrzeganiu świata innowacyjność opiera się na dobrej znajomości procesów, co w połączeniu z rozwiniętym zapleczem
badawczym skutkuje posiadaniem takiej przewagi przez Instytut. Co do największych osiągnięć to na ich miano zasługuje nasz udział w dwóch projektach: Programie Strategicznym NCBiR pt. „Zaawansowane technologie pozyskiwania energii” oraz Programie POIG „Inteligenta koksownia spełniająca wymagania najlepszej dostępnej techniki” – którego jesteśmy koordynatorem. Programy te ukierunkowanesą na ścisłą współpracę z przemysłem – energetyką i koksownictwem. Oba dążą do opracowania i zweryfikowania nowych rozwiązań technologicznych i procesowych, a dzięki skali finansowania i 5-letniemu okresowi realizacji pozwalają na przeprowadzenie pełnych cykli badawczych, do testów w instalacjach pilotowych włącznie. Infrastruktura badawcza Instytutu daje nam możliwość wykonania na miejscu całego cyklu badawczego, poczynając od badań laboratoryjnych w naszych laboratoriach akredytowanych,przez badania procesów w instalacjach laboratoryjnych, a kończąc na badaniach w instalacjach pilotowych PDU – Process Development Unit. Efektem tych działań na przestrzeni ostatnich lat są między innymi: uruchomienie instalacji pilotowej zgazowania węgla w ciśnieniowym reaktorze z cyrkulującym złożem fluidalnym z użyciem CO2 jako czynnika zgazowującego, technologia usuwania CO2 ze spalin lub gazów procesowych z wykorzystaniem metody aminowej czy unikatowa – w całości wykorzystująca nasze patenty – instalacja zgazowania biomasy GazEla połączona z silnikiem gazowym w celu produkcji energii elektrycznej bezpośrednio z biomasy – aktualnie uruchamiana w obiekcie przemysłowym. Jesteśmy prekursorem wprowadzania zaawansowanych systemów informatycznych wspomagających i monitorujących pracę koksowni. Na przestrzeni ostatnich 10 lat wprowadziliśmy również do polskiego prawa procedury uwierzytelniające instalacje współspalania biomasy, które są wykorzystywane energetycznie oraz zintegrowaliśmy ponad 40 laboratoriów zajmujących się badaniami paliw w Ogólnopolską Sieć Laboratoriów Nadzorowanych LABIOMEN. Jej działalność ukierunkowana jest na zapewnienie zakładom produkującym energię należytej rzetelności w wystawianiu gwarancji pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii oraz rozliczaniu uprawnień do emisji ditlenku węgla. Wszystkie te działania, jak i wiele innych, cechuje jeden wspólny element, a mianowicie elastyczność w kontakcie z klientem, co uważamy za główny klucz do wzrostu innowacyjności.

Nauka i biznes zbliżają się do siebie coraz bardziej. Jak pan ocenia przygotowanie środowiska naukowego do współpracy z przedsiębiorcami?

– Po analizie ogólnodostępnych danych statystycznych można wnioskować, że świadomość polskich przedsiębiorców co do znaczenia prac B+R jest nadal niewielka i stanowi poważną słabość polskiej gospodarki. Badania GUS wskazują, że tylko około 10 proc.małych firm i niewiele ponad 20 proc.dużych przedsiębiorstw inwestuje w B+R. Z naszych doświadczeń wynika, że zaangażowanie obydwu stron we współpracę na jak najwcześniejszym etapie działań, przez formułowanie i zamawianie konkretnych prac B+R, daje gwarancję, że przyszłe projekty będą odpowiedzią na realne zapotrzebowanie rynku. W nowej perspektywie finansowej w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój wykorzystanie środków finansowych przeznaczonych na B+R ma być kierunkowane przez przemysł i przedsiębiorców. Preferowane będą zatem projekty badawcze charakteryzujące się wysokim potencjałem w zakresie komercjalizacji, bo tylko takie z punktu widzenia przedsiębiorców mają sens realizacji.
Badania zgazowania węgla prowadzone są obecnie na wielką skalę. Jaka część zadania badawczego przypadła państwa Instytututowi?

– Trudno to określić w liczbach bezwzględnych. Na Strategiczny Program
Badawczy pt. „Zaawansowane technologie pozyskiwania energii” składają
się cztery zadania badawcze. Jednym z tych zadań jest „Opracowanie technologii zgazowania węgla dla wysokoefektywnej produkcji paliw i energii elektrycznej”, w którym Instytut „opracowuje i weryfikuje w skali pilotowej procesu ciśnieniowego zgazowania węgla”. To zadanie jest oszacowane na około 80 mln zł, z czego Instytutowi przypada 1/3 tych środków.

Czy powstają już pilotażowe instalacje tego projektu, które są główna częścią zadania badawczego?

– Oczywiście. Różne instalacje pracują w Instytucie od kilku lat. Najważniejszą z nich jest instalacja pilotowa zgazowania węgla w ciśnieniowym reaktorze z cyrkulującym złożem fluidalnym z użyciem CO2 jako czynnika zgazowującego, oparta na autorskich rozwiązaniach Instytutu, która jest obecnie testowana w skali pilotowej. Przypomnę, że głównym celem realizacji projektu badawczego, który koordynuje Akademia Górniczo-Hutnicza, jest opracowanie i weryfikacja w skali pilotowej technologii ciśnieniowego zgazowania węgla w reaktorze z cyrkulującym złożem fluidalnym przy wykorzystaniu CO2 jako czynnika zgazowującego. Uzyskane na tym etapie informacje pozwalają na rzetelną ocenę dowolnej technologii i zaproponowanie rozwiązań procesowych i aparaturowych
wiarygodnych dla opracowania projektów technologicznych i studiów wykonalności instalacji demonstracyjnych czy przemysłowych, minimalizując ryzyko podjęcia działań inwestycyjnych związanych z ich budową.

Jakie są priorytetowe kierunki rozwoju technologii naziemnego zgazowania węgla, którym zajmuje się ICHPW?

– Przewidujemy, że rozwijana technologia zgazowania naziemnego z zastosowaniem CO2 jako substratu może znaleźć zastosowania w układach przemysłowych średniej mocy zarówno w zakresie produkcji chemicznej, jak i poligeneracji. Szczególnie interesujące obszary aplikacji to produkcja metanolu i olefin. W procesach tych mamy do czynienia z chemiczną sekwestracją CO2, która może być alternatywą dla kosztownego i nieakceptowalnego społecznie geologicznego składowania di tlenku węgla.

Jakie inne wyzwania stoją przed Instytutem najbliższych latach?

– Najbliższe lata przed nami to nowa perspektywa finansowa UE. Naszymcelem jest dobre przygotowanie się do niej, między innymi poprzez implementację wniosków i doświadczeń realizacyjnych z kończącego się obecnie programu. Rozumiemy, że tylko ścisła współpraca z przemysłem i zrozumienie oczekiwań rynku stwarzają podstawę sukcesu w branży B+R. Jesteśmy gotowi na podjęcie tych wyzwań.

Rozmawiała
Renata Wojciechowska