Nowe inwestycje w systemie handlu emisjami – współpraca z weryfikatorem

EU ETS – Europejski System Handlu Uprawnieniami do Emisji Gazów Cieplarnianych to narzędzie Komisji Europejskiej w walce ze zmianami klimatu. Celem wdrożenia tego narzędzia jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o minimum 20 proc. do roku 2020 w odniesieniu do emisji z 1990 roku.

EU ETS jest jednym z wielu obowiązków dotyczących sprawozdawczości nałożonych na przedsiębiorców – operatorów instalacji. Handlem emisjami objęty jest szereg instalacji technologicznych i sektorów przemysłowych. Uczestnictwo w systemie jest warunkowane spełnieniem ustawowych kryteriów dotyczących wielkości zainstalowanej mocy cieplnej (powyżej 20 MW ) lub wielkości produkcji. Świadomość tego faktu już na etapie projektowym pozwala na racjonalną ocenę rachunku zysków i strat wynikających z włączenia do systemu – co nie jest jednak tak oczywiste.

Obecny III okres (EU ETS) niesie za sobą szereg zmian w zakresie przydzielania bezpłatnych uprawnień, monitorowania i raportowania emisji gazów cieplarnianych.Dotyczą one w szczególności instalacji nowo uruchamianych lub rozbudowywanych. Zmiany zapoczątkowane przez Decyzję Komisji Europejskiej nr 2011/278/UE w sprawie przejściowych zasad zharmonizowanego przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji w całej Unii na mocy art. 10a dyrektywy 2003/87/WE (CIMs) niosą za sobą szereg warunków, które należy spełnić, aby ten przydział otrzymać i utrzymać w kolejnych latach. Szczegółowy sposób postępowania został opisany w dziewięciu przewodnikach wydanych do tej decyzji. Jednakże pomimo przewodników i arkuszy kalkulacyjnych temat okazał się trudniejszy, niż zakładano. W przypadku instalacji nowych lub podlegających rozbudowie zastosowanie mają wytyczne sprecyzowane w przewodniku nr 7 Komisji Europejskiej. Spełnienie dwóch pierwszych kryteriów opisanych wytycznych jest największym problem operatorów i weryfikatorów. Kryteria te dotyczą stopnia wykorzystania zdolności produkcyjnych.

Pierwszy z wymogów mówi, iż weryfikację dotyczącą ustalenia przydziału bezpłatnych uprawnień można rozpocząć w momencie, kiedy instalacja rozpocznie minimum 90-dniowy okres normalnego cyklu produkcyjnego z wykorzystaniem przynajmniej 40 proc. projektowej zdolności produkcyjnej przewidzianej dla tej instalacji. Projektowa zdolność produkcyjna powinna być określona na podstawie projektu lub wartości potwierdzonych przez dostawcę elementów lub całości instalacji. W określonych sytuacjach okazuje się, że warunku tego instalacje mogą nie spełniać nawet przez ponad 3 lata od daty przekazania instalacji do eksploatacji (tyle czasu upłynęło od pierwszych weryfikacji dotyczących przydziału bezpłatnych uprawnień na lata 2013–2020). Konsekwencją tej sytuacji jest brak przydziału bezpłatnych uprawnień i konieczność poniesienia niezaplanowanych kosztów związanych z zakupem uprawnień, ale to nie oznacza, że nie ma obowiązku ich corocznego umarzania. Weryfikator, mając określone dane projektowe instalacji, jest w stanie przeprowadzić weryfikację wstępną tych danych i w konsekwencji przewidzieć, czy w momencie przekazania do użytkowania instalacji warunek ten będzie spełniony.

Na tym etapie pojawia się także dyskusja na temat zasad określania rzeczywistej zdolności produkcyjnej, a w niektórych przypadkach określenia, co należy rozumieć jako początkową zdolność produkcyjną? Prowadzący instalację może określić początkową (rzeczywistą) zdolność produkcyjną, opierając się na danych dotyczących dwóch największych miesięcznych poziomów produkcji, z okresu 90 dni następujących po rozpoczęciu normalnej działalności zgodnie z art. 17 ust. 4 CIMs. Generalnie więc zdolność produkcyjna na przestrzeni roku jest iloczynem średniej dwóch najwyższych miesięcznych poziomów działalności i liczby miesięcy w roku. Zdolności produkcyjne muszą być zweryfikowane zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 8 CIMs. Decyzja KE nie przewiduje ustalenia początkowej zdolności produkcyjnej w celu określenia przydziału uprawnień do emisji w oparciu o weryfikację eksperymentalną. Określenie początkowej zdolności produkcyjnej jest stosunkowo proste, kiedy produktem są np. cegły czy słoiki, a przydział zależny jest od wielkości produkcji cegieł, słoików. Jednakże często w instalacjach produkowane są wyroby, dla których przydział uprawnień zależy od wielkości produkcji ciepła „użytkowego” lub energii chemicznej zużytego paliwa.

Zdarza się, że produkcja wyrobów gotowych, np. płyt meblowych, płyt gipsowo-kartonowych, chemikaliów organicznych, wzrasta powyżej 10 czy nawet 20 proc., ale zużycie gazu lub produkcja ciepła nie wzrastają przy tym proporcjonalnie. W takiej sytuacji, w myśl nowych przepisów, nie nastąpi zwiększenie przydziału uprawnień. Ta sytuacja w niektórych przypadkach jest konsekwencją niewłaściwej interpretacji definicji np. podinstalacji, nominalnej mocy cieplnej lub zdolności produkcyjnych i podawania w błędnej formie wymaganych danych w chwili dokonywania weryfikacji związanej z ewentualną korektą przydziału. Tego typu błędy mogą być niemożliwe do skorygowania w przyszłości. Kwestia zdolności produkcyjnych jest także ściśle powiązana z drugim kryterium związanym z określeniem współczynnika ich wykorzystania (RCUF). Jeśli z punktu widzenia EU ETS występuje kilka podinstalacji, to dla każdej z nich należy określić ten współczynnik.

Do określenia RCUF, zgodnie z zapisami art.18 ust.2 CIMs, oraz wytycznych KE wymagane są m.in. informacje dotyczące zamierzonego czasu rozpoczęcia normalnej działalności, jak i normalnego funkcjonowania instalacji, czasu remontów i konserwacji. Sposób określenia współczynnika RCUF powinien zostać opisany w formularzu NER&C, a wszystkie przedłożone dane powinny być uzasadnione i zweryfikowane. Rola weryfikatora w procesie realizacji i uruchamiania instalacji objętej EU ETS jest bardzo istotna. Wczesna identyfikacja niezgodności z decyzją KE (CIMs) może pozwolić na dokonanie zmian przez wykonawcę lub operatora w zakresie np. dokładności i umiejscowienia montowanych układów pomiarowych, pozwalających spełnić wymagania EU ETS.

Szeroki wachlarz realizowanych zadań związanych z weryfikacją emisji pozwala na stwierdzenie, iż to, co jest odpowiednie według wykonawcy, nie zawsze spełnia wymagania dotyczące ustalenia bezpłatnego przydziału uprawnień, jak i monitorowania emisji w fazie późniejszej. Komplikacje najczęściej związane są m.in. z odzyskiem ciepła odpadowego, z dokumentacją układów pomiarowych czy z procesem próbkowania paliw i surowców po dacie rozpoczęcia tzw. normalnej działalności. Kompleksowa i rzetelna analiza przeprowadzona przez weryfikatora posiadającego doświadczenie i odpowiednie kwalifikacje może dać możliwośćświadomego wyboru uczestnictwa w EU ETS potencjalnemu operatorowi instalacji, jeżeli jest on na pograniczu spełnienia warunków brzegowych uczestnictwa.

Pozostałym z pewnością pozwoli na określenie z dużym przybliżeniem konsekwencji i kosztów uczestnictwa w systemie. Pomimo zaleceń Komisji Europejskiej, zobrazowanych w przewodniku I, dotyczących współpracy operatora instalacji z weryfikatorem (patrz: wykres) w trakcie eksploatacji instalacji, właściwe z punktu widzenia rachunku ekonomicznego jest zaangażowanie weryfikatora w proces projektowania i realizacji inwestycji, co pozwoli na uniknięcie zbędnych kosztów związanych z funkcjonowaniem instalacji w EU ETS w przyszłości.