Kierunki wsparcia branży chemicznej w latach 2014–2020

Bankowość i Finanse Chemia Energetyka Nowości Zarządzanie

Misją Ministerstwa Gospodarki jest stworzenie najlepszych w Europie warunkow prowadzenia działalności gospodarczej oraz stworzenie wysoce konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i wspołpracy.

Ministerstwo Gospodarki przygotowało projekt Programu Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 roku (PRP), który jest programem wykonawczym do Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (SIiEG). PRP jest propozycją systemu wsparcia przedsiębiorstw w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem ich innowacyjności.

Głównym celem programu jest dynamiczny i zrównoważony wzrost produktywności w sektorze przedsiębiorstw, prowadzący do wzrostu ich konkurencyjności międzynarodowej. Cele pośrednie obejmują: dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i efektywnej gospodarki; stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy; wzrost efektywności i wykorzystania zasobów naturalnych i surowców; wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki. Program jest ukierunkowany na rozwój wszystkich przedsiębiorstw i poprawę ich pozycji konkurencyjnej. Wsparcie innowacyjności jest rozumiane jako najmniejsza nawet zmiana wprowadzana w systemach produkcji, organizacji czy zarządzania przedsiębiorstwem, jako działalność innowacyjna, która w perspektywie długoterminowej pozwoli na zwiększanie produktywności przedsiębiorstwa i podniesienie jego pozycji konkurencyjnej na rynku.

Wzmocnienie potencjału

Instrumenty wsparcia przedstawione w Programie Rozwoju Przedsiębiorstw dostarczą przedsiębiorstwom narzędzia do przeciwdziałania zagrożeniom społeczno-gospodarczym, a także przyczyniające się do budowy nowych przewag konkurencyjnych, wzmacniających potencjał rozwojowy całej gospodarki w długim horyzoncie czasowym. Zakres projektowanej w PRP interwencji na rzecz przedsiębiorców uwzględnia dostęp do źródeł finansowania, w tym budżetowych, ponadregionalnych i regionalnych programów operacyjnych współfinansowanych ze środków polityki spójności UE. Dzięki zastosowaniu horyzontalnego podejścia PRP umożliwia kompleksowe wsparcie przedsiębiorstw na każdym z etapów jego rozwoju, gwarantując przy tym komplementarność i synergię interwencji realizowanej ze środków unijnych. Polska jest beneficjentem znacznych funduszy europejskich, na bazie których stworzono m.in. grantowy system wspierania innowacyjności. Podstawową zmianą zaproponowaną w PRP w stosunku do zasad dotychczas wdrażanych programów jest przeznaczenie dofinansowania w postaci grantów przede wszystkim na najbardziej ryzykowne fazy, tj. projekty B+R obejmujące rozwój samego pomysłu, B+R, prototyp, instalację pilotażową, wdrożenie wyników własnego B+R lub własnej technologii. Jednocześnie zakup nowych technologii, maszyn i urządzeń wspierany będzie głównie za pomocą systemu instrumentów zwrotnych (pożyczek i gwarancji). Obecnie w Polsce nie funkcjonują efektywne instrumenty fiskalne wspierające działalność innowacyjną. Do takich instrumentów nie można zaliczyć funkcjonującej obecnie w ustawach o podatkach dochodowych ulgi na nabycie nowych technologii. Ulga ta, promując zakup gotowych wyników prac badawczo-rozwojowych, nie zwiększa skłonności przedsiębiorstw do prowadzenia własnych projektów badawczych. Polskę charakteryzuje jeden z najniższych poziomów wydatków przedsiębiorstw na sferę B+R. W miejsce obowiązującej ulgi na nabycie nowych technologii wprowadzona zostanie efektywna ulga podatkowa dla przedsiębiorców prowadzących prace B+R, która umożliwi dodatkowe odliczenie części kosztów kwalifikowanych związanych z działalnością badawczo- rozwojową, zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów. Ulgę będzie można wprowadzić po zdjęciu z Polski przez Komisję Europejską procedury nadmiernego deficytu.

Inwestycje kapitałowe

Ważną rolę w finansowaniu innowacyjnych przedsiębiorstw pełnią fun- dusze venture capital / private equity (VC/PE). Przedsiębiorstwo, obok wsparcia finansowego, uzyskuje ze strony funduszu VC również wsparcie merytoryczne, którego celem jest długofalowy wzrost wartości spółki. Dzięki współpracy z inwestorem przedsiębiorcy zyskują jego wsparcie w zarządzaniu firmą. Należy jednak podkreślić, że przedmiotem inwestycji na rynku VC/PE mogą być tylko wybrane przedsiębiorstwa, charakteryzujące się dużym potencjałem rozwoju, a tym samym mogące przynieść inwestorowi oczekiwaną wysoką stopę zwrotu. W Polsce rynek inwestorów kapitałowych, zarówno aniołów biznesu, jak i funduszy kapitałowych, jest na początkowym etapie rozwoju. Podmioty te wciąż potrzebują zdobywać doświadczenia inwestycyjne, uczyć się od siebie wzajemnie i rozwijać współpracę w zakresie syndykatowego inwestowania. Instytucja anioła biznesu umożliwia pozyskanie środków prywatnych na sfinansowanie projektów we wstępnej fazie badań (zapełnienie luki kapitałowej), stanowiąc szansę dla małych firm nieposiadających zdolności kredytowej; jest to także możliwość zdobycia wiedzy, doświadczenia wnoszonego do firmy przez inwestora; możliwość konsultacji oraz pomocy merytorycznej; pozyskanie anioła biznesu jako inwestora w firmę podnosi ponadto jej prestiż i wiarygodność na rynku. Wsparcie ostatecznego beneficjenta może przyjąć formę inwestycji kapitałowych – obejmowania akcji, udziałów lub instrumentów dłużnych przez fundusze typu private ecquity / venture capital, aniołów biznesu oraz inne instytucje otoczenia biznesu, takie jak np. inkubatory przedsiębiorczości, centra transferu technologii i innowacji, parki naukowo-technologiczne.

Minimalizacja ryzyka

Przeważająca część środków na rozwój przedsiębiorstw w Polsce przeznaczona była do tej pory na instrumenty bezzwrotne, które charakteryzują się niższą efektywnością wykorzystania wsparcia publicznego: ocenia się, że 1 EUR dotacji generuje około 2 EUR inwestycji i jest wykorzystane tylko raz. Natomiast instrumenty zwrotne zapewnią większe korzyści wynikające m.in. z efektu mnożnikowego. Proponowany w PRP system instrumentów zwrotnych będzie różnił się od dotychczasowej formuły działalności instrumentów inżynierii finansowej. Proponuje się utrzymać formułę wsparcia funduszy pożyczkowo-poręczeniowych, zmieniając priorytet finansowania z kredytów obrotowych na finansowanie kredytów obrotowych powiązanych z inwestycjami dla mikro i małych przedsiębiorstw. Nowy program poręczeniowo-gwarancyjny powinien być ukierunkowany na realizację celów związanych z nową perspektywą, w tym na wspieranie innowacji poprzez poręczenia i gwarancje spłaty kredytów inwestycyjnych oraz kredytów obrotowych powiązanych z inwestycjami MŚP. System ma na celu wprowadzenie instrumentów zwrotnych oraz pozadotacyjnych, które zmniejszą ryzyko po stronie przedsiębiorcy (poprzez wprowadzenie m.in. preferencyjnych pożyczek/ kredytów) oraz instytucji finansowej (poprzez utworzenie systemu poręczeń), związane z wprowadzaniem nowych technologii oraz innowacyjnych rozwiązań organizacyjnych i technicznych. Ważnym elementem polityki gospodarczej państwa jest wsparcie projektów inwestycyjnych o strategicznym znaczeniu dla rozwoju ekonomicznego i tworzenia stabilnych miejsc pracy. Coraz większy potencjał do realizacji tego typu projektów tkwi w rosnącej liczbie średnich i dużych przedsiębiorstw na polskim rynku. PRP kładzie również nacisk na wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców. Opracowywanie i wdrażanie nowatorskich technologii środowiskowych wiąże się z reguły ze znacznym ryzykiem technologicznym i ekonomicznym. W Polsce tylko największe przedsiębiorstwa są w stanie ponieść koszty związane z ich rozwojem. Tymczasem wiele interesujących rozwiązań technicznych powstaje w MŚP. W związku z powyższym należy objąć systemem wsparcia procesy innowacyjne tak, aby możliwe było stymulowanie rozwoju nowatorskich technologii środowiskowych, przede wszystkim poprzez znacznie zwiększony w stosunku do stanu obecnego napływ i udziałśrodków prywatnych. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że najszybciej rozwijają i rozprzestrzeniają się te technologie środowiskowe, które pozwalają przedsiębiorcom spełniać zaostrzające się prawne wymagania ochrony środowiska tańszym kosztem lub umożliwiają czerpanie wymiernych korzyści dzięki udoskonaleniu pod względem ekologicznym procesów produkcyjnych.

Wolny handel USA–UE

Ważnym elementem, z którym w najbliższym czasie będzie musiał zmierzyć się przemysł chemiczny, będzie umowa o wolnym handlu USA–UE. W lipcu 2013 roku UE i USA rozpoczęły rozmowy, których celem jest ustanowienie Transatlantyckiego Partnerstwa Handlowego i Inwestycyjnego (Transatlantic Trade and Investment Partnership – TTIP), tzw. umowy o wolnym handlu USA–UE. Potencjał gospodarczy obu partnerów powoduje, że byłaby to największa strefa wolnego handlu. Unia Europejska jest liderem pod względem zawartych porozumień handlowych. Umowy te są zarówno bilateralne, jak i wielostronne, międzyregionalne i wewnątrzregionalne. Zakładają wprowadzenie stref wolnego handlu i unii celnej oraz są rozszerzane o porozumienia o integracji gospodarczej. W sumie UE tworzy strefy wolnego handlu z 40 krajami, unię celną z trzema, strefy handlu połączone z liberalizacją usług z 19 państwami. Umów bilateralnych i wielostronnych Unia Europejska ma zawartych 34. Umowa w sprawie inwestycji i handlu pomiędzy Unią Europejską a USA będzie największym porozumieniem handlowym. Zniesienie pozataryfowych i inwestycyjnych barier w ramach TTIP będzie miało bezpośredni wpływ na sytuację krajowych podmiotów gospodarczych oraz na napływ inwestycji zagranicznych do Polski. Planowana strefa wolnego handlu pomiędzy UE i USA będzie obejmować nie tylko handel towarami czy kwestie bezpośrednio z nim związane (standardy techniczne, wymogi sanitarne i fitosanitarne, podatki eksportowe, środki antydumpingowe itp.), ale także szereg innych dziedzin objętych regulacjąŚwiatowej Organizacji Handlu. Mandat na rozpoczęcie negocjacji dla Komisji Europejskiej został przyjęty na sesji Rady ds. Zagranicznych UE w formacie Handel (FAC Trade) w dniu 14 czerwca 2013 roku i jest dokumentem zastrzeżonym. Zakres rozmów obejmuje: handel towarami, handel usługami, inwestycje, zamówienia publiczne, sprawy regulacyjne (TBT, SPS), własność intelektualną, ochronęśrodowiska, energię.

Przemysł chemiczny

Przemysł chemiczny w Europie jest jednym z najważniejszych sektorów produkcyjnych i eksportowych. UE wciąż jest liderem, jeśli chodzi o handel zagraniczny produktami tej branży. Światowy obrót produktami chemicznymi w 2011 roku wyniósł 2744 mld euro, natomiast w Europie 642 mld euro. Europa traci rynek na rzecz Chin i Azji (bez Japonii). Największymi światowymi producentami chemikaliów są Chiny, USA, Japonia, Niemcy, Korea Południowa, Brazylia, Francja, Tajwan, Rosja. W 2011 roku kluczowymi regionami w handlu chemikaliami były UE, Azja (łącznie z Chinami i Japonią) i NAFTA. Europa jest liderem w zakresie eksportu i importu chemikaliów na świecie. Niestety udział europejskich chemikaliów w światowym rynku zmniejszył się z 36 proc. w 1991 roku do 20 proc. w 2011 roku. Największy udział w unijnej produkcji chemikaliów ma 8 państw: Niemcy (29 proc.), Francja (15,4 proc.), Holandia (10,3 proc.), Włochy (9,7 proc.), Wielka Brytania (8,6 proc.), Hiszpania (7,2 proc.), Belgia (6,4 proc.) i Polska (2,5 proc.). Na pozostałe państwa przypada 10,9 proc. rynku. Gospodarkę amerykańska i unijną charakteryzują znaczące różnice w stopniu regulacji prawnych. Mówiąc o stanie prawym, należy pamiętać m.in. o rozporządzeniu REACH, pakiecie klimatycznym, dyrektywie o emisjach przemysłowych.

Unijne podmioty gospodarcze są obciążone np. kosztami zakupu uprawnień do emisji, natomiast spółki amerykańskie takich barier nie znają. W USA zagadnienia dotyczące chemikaliów nie są aż tak restrykcyjne jak unijny system REACH, natomiast wymagania środowiskowe reguluje prawo stanowe. Jednocześnie na zakończenie pragnę dodać, że Ministerstwo Gospodarki na bieżąco prowadzi konsultacje w zakresie planowanej umowy o wolnym handlu USA–UE.