System SatBałtyk – już działa
W dniach 14–16 października 2015 r. w Instytucie Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie odbyła się Krajowa Konferencja Naukowa pt. „Stan, trendy zmian oraz współczesne metody monitorowania środowiska Morza Bałtyckiego „Bałtyk 2015”. Wydarzenie to zostało objęte patronatem Polskiej Agencji Kosmicznej oraz Marszałków Województw Pomorskiego i Zachodniopomorskiego
Konferencję zorganizował Komitet Badań Morza Polskiej Akademii Nauk we współpracy z instytutami naukowymi z Gdańska, Sopotu, Gdyni, Słupska i Szczecina, a w Komitecie Honorowym Konferencji, wśród wielu znamienitych osób zasiedli ministrowie nauki i szkolnictwa wyższego oraz środowiska.
Gruntowna wiedza
W czasie obrad 23 zaproszonych przez Komitet Naukowy Konferencji specjalistów różnych kierunków nauki o morzu wygłosiło referaty w ramach 6 sesji tematycznych: „Historia i przyszłość monitoringu środowiska Bałtyku” (przewodniczący prof. Tomasz Linkowski), „Klimat i cyrkulacja wód Bałtyku” (prof. Witold Cieślikiewicz), „Monitoring i zagrożenia chemiczne Bałtyku” (prof. Lucyna Falkowska), „Monitoring Satelitarny, System SatBałtyk” (część 1. – prof. Vladimir Tomin, część 2. – prof. Marek Moszyński), „Procesy na dnie i brzegach Bałtyku” (prof. Ryszard Kotliński), „Zagrożenia i przemiany biosfery Bałtyku” (część 1. – prof. Maciej Wołowicz, część 2. – prof. Marcin Pliński).
Dodatkowo zaprezentowano 32 postery, wybrane spośród zgłoszonych na konferencję. Obrady transmitowane były na żywo przez telewizję TASK, a zarejestrowany materiał dostępny jest pod adresem http://tv.task.gda.pl. Więcej informacji o konferencji oraz streszczenia wykładów i posterów znaleźć można na stronie internetowej http://www.iopan. gda.pl/baltyk2015/.
Niezwykle interesującym wydarzeniem okazał się również panel dyskusyjny poświęcony perspektywom i możliwościom wykorzystania najnowszych osiągnięć naukowych do ochrony i monitoringu przestrzeni morskiej, moderowany przez prof. Marka Moszyńskiego, wiceprezesa Polskiej Agencji Kosmicznej.
Udział w nim wzięli: prof. Mirosław Darecki – kierownik Zakładu Fizyki Morza w Instytucie Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, Joanna Jarosik – zastępca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku, Regionalny Konserwator Przyrody w Gdańsku, Roman Kołodziejski – kierownik Inspektoratu Ochrony Wybrzeża Urzędu Morskiego w Gdyni, dr Kazimierz Szefler – dyrektor Instytutu Morskiego – oraz Włodzimierz Krzymiński – kierownik Ośrodka Oceanografii i Monitoringu Bałtyku Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej.
Paneliści przedstawili problemy i wyzwania związane z eksploatacją środowiska Bałtyku i jego strefy brzegowej. Podkreślili też korzyści i potencjał, jakie kryją się w nowoczesnych metodach monitorowania ekosystemów morskich, zwracając przy tym uwagę, że ich efektywne i powszechne wykorzystywanie wymaga ścisłej współpracy sektora naukowego z organami administracji i instytucjami odpowiedzialnymi za monitoring.
W obradach konferencji uczestniczyło ponad 250 osób, w tym zaproszeni przedstawiciele administracji różnych szczebli, odpowiedzialni za decyzje dotyczące wykorzystania i ochrony zasobów i środowiska Bałtyku.
System SatBałtyk
Jednym z ważnych punktów programu było uroczyste uruchomienie Satelitarnego Systemu Kompleksowego Monitorowania Środowiska Morza Bałtyckiego, który dostarcza na bieżąco ok. 70 różnych charakterystyk tego ekosystemu i udostępnia je w formie map, danych liczbowych i wykresów na stronie internetowej: http://satbaltyk.iopan.gda.pl/.
System SatBałtyk wykorzystuje dane pomiarowe z satelitów obserwujących systematycznie Bałtyk i dwa złożone zestawy modeli numerycznych. Pierwszy z nich, pod ogólną nazwą DESAMBEM, stanowi zestaw modeli diagnostycznych, opracowanych w latach 2001–2005 w wyniku realizacji przez Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk we współpracy z Instytutem Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego, Instytutem Fizyki Akademii Pomorskiej w Słupsku i Morskim Instytutem Rybackim zamówionego przez Komitet Badań Naukowych projektu pt.: „Badanie i opracowanie systemu satelitarnej kontroli ekosystemu Bałtyku” („DEvelopment of a SAtellite Method for Baltic Ecosystem Monitoring”). Drugi zestaw, pod ogólną nazwą BALTFOS (BALTic FOrecasting System), jest złożonym systemem modeli prognostycznych.
Charakterystyki środowiska wyznaczane za pomocą obu tych systemów uzupełniają się wzajemnie: drugi model asymiluje dane przestrzenne wyznaczone za pomocą informacji satelitarnych i algorytmów pierwszego modelu i jednocześnie uzupełnia w systemie dane w miejscach zachmurzonych, gdzie satelita nie „widzi” morza.
Dodatkowo system jest na bieżąco kalibrowany i korygowany na podstawie danych z pomiarów in situ, prowadzonych podczas rejsów badawczych na Bałtyku na statkach r/v Oceania, k/h Oceanograf 2 i łodzi motorowej Sonda 2, oraz na autonomicznych bojach pomiarowych, na platformie wiertniczej Baltic Beta, a także na stacjach brzegowych, usytuowanych wzdłuż południowych wybrzeży Bałtyku.
Naukowe podwaliny pod SatBałtyk
Opracowanie Systemu SatBałtyk było możliwe dzięki wcześniejszym badaniom m.in. optycznym i biooptycznym, które stworzyły podstawy naukowe satelitarnej teledetekcji złożonego środowiska Bałtyku. Badania te prowadzone były przez wiele lat przez współpracujące zespoły naukowe Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie, Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego, Instytutu Fizyki Akademii Pomorskiej w Słupsku, Instytutu Nauk o Morzu Uniwersytetu Szczecińskiego i Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni.
W roku 2010 pierwsze 4 wymienione instytuty utworzyły Konsorcjum SatBałtyk i w wyniku wygranego konkursu w latach 2010–2015 realizowały wspólnie projekt badawczy pt.: „Satelitarna Kontrola Środowiska Morza Bałtyckiego – Sat- Bałtyk” (nr POIG.01.01.02-22-011/09-00, współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka).
Koordynatorem badań jest Instytut Oceanologii PAN, a ich inicjatorem i kierownikiem projektu do końca 2014 r. był prof. Bogdan Woźniak. Obecnie funkcje te pełni dr hab. Mirosława Ostrowska prof. nadzw. IO PAN (wcześniej zastępca kierownika projektu). Uruchomiony w czasie konferencji Bałtyk 2015 operacyjny System SatBałtyk jest efektem realizacji tego projektu.
Wraz z postępującym w wyniku badań naukowych dalszym rozwojem wiedzy o środowisku Bałtyku, umożliwiającym opracowanie coraz bardziej precyzyjnych matematycznych opisów wzajemnych zależności między różnymi procesami zachodzącymi w morzu i atmosferze, dostępny w serwisie Systemu SatBałtyk zestaw parametrów, opisujących stan jego ekosystemu, będzie w przyszłości sukcesywnie uzupełniany i dostosowywany do indywidualnych potrzeb zgłaszanych przez odbiorców.
Aktualnie udostępniane w Systemie SatBałtyk charakterystyki zostały podzielone na 8 grup parametrów, nazwanych umownie: atmosfera, meteorologia; hydrologia; optyka morza; bilans energetyczny; składniki wody morskiej; fitoplankton, fotosynteza; strefa brzegowa; zagrożenia. Przestrzenne rozmieszczenie wartości tych charakterystyk na obszarze Bałtyku jest systematycznie monitorowane i udostępniane zainteresowanym odbiorcom na stronie internetowej systemu (http://satbaltyk.iopan.gda.pl/) w postaci map.
Na ich podstawie możliwe jest odczytanie i eksport wartości liczbowych tych charakterystyk w dowolnie wybranych miejscach Bałtyku i w dowolnym terminie z okresu obserwacji, jak również wykresy ich zmian w czasie. Więcej informacji o Systemie SatBałtyk można znaleźć na stronie internetowej systemu oraz w materiałach umieszczonych na stronie internetowej konferencji.
Dodaj komentarz