System gospodarowania opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w Polsce – konieczność zmian.
Gospodarka w obiegu zamkniętym (GOZ), a lokalne uwarunkowania – konieczność zmian w systemie gospodarowania opakowaniami i recyklingu w Polsce
O celach i głównych korzyściach wynikających z wdrożenia gospodarki cyrkularnej oraz jej możliwym wpływie na polski rynek, dyskutować należy jak najczęściej. Konieczność zmian polskiego systemu już nie wynika tylko z przyczyn wewnętrznych, ale od grudnia 2015 roku także zewnętrznych. Jedną z okazji do wymiany poglądów na ten temat była konferencja Organizacji Odzysku Opakowań REKOPOL S.A., podczas której głos zabrali m.in. eksperci zajmujący się gospodarką odpadami, przedstawiciele biznesu oraz firm doradczych.
W odpowiedzi na wyzwania stojące przed współczesnymi społeczeństwami i gospodarkami w grudniu 2015 roku Komisja Europejska opublikowała pakiet aktów prawnych dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym. Szereg nowych regulacji ukierunkowany jest m.in. na udoskonalanie procesów produkcyjnych oraz lepsze gospodarowanie odpadami i zasobami. Gospodarka cyrkularna nie jest już obecnie samą ideą, ponieważ zajmuje ważne miejsce w regulacjach Unii Europejskiej, ale też znajduje coraz częściej odzwierciedlenie w praktyce biznesowej – mówiła w trakcie spotkania Julia Patorska, starszy menedżer w zespole Deloitte Sustainability Consulting Central Europe. Ten model niesie za sobą wiele korzyści w obszarze ekonomicznym, społecznym i środowiskowym. Warto podkreślić, że efektywne zarządzanie odpadami zdecydowanie przełoży się na wzrost produktywności, tworzenie nowych rynków i miejsc pracy, rozwój innowacji oraz przyczyni się do realizacji celów środowiskowych. Należy jednak pamiętać, że mówimy tutaj o stopniowej ewolucji, a nie rewolucji. Dlatego muszą zajść pewne zmiany w określonych obszarach, a na chwilę obecną zdecydowanie jednym z najważniejszych jest odpowiednie gospodarowanie odpadami, ponieważ jesteśmy daleko od spełnienia stawianych wymogów w tym zakresie – podkreślała Patorska.
W obliczu aktualnego funkcjonowania systemu gospodarki odpadami, niezbędne jest opracowanie efektywnego planu działania, który pozwoli na skuteczne osiągnięcie wyznaczonych przez Komisję Europejską celów ilościowych i jakościowych. Dla przykładu wymagany poziom recyklingu osiągnięty przez gminy w 2015 r. wyniósł 16%, przy czym do 2020 r. będzie musiał wzrosnąć aż do 50%. Jest to o tyle istotne, że zebrane, przeanalizowane dane i zbudowane na ich podstawie prognozy wskazują na to że już w 2018 roku system gminny jak i system opakowaniowy (przedsiębiorców) dotknie kryzys efektywnościowy związany z deficytami pozyskiwanych odpadów. Nowe unijne regulacje (GOZ) wymuszą podniesienie efektywności systemu komunalnego do poziomu 65% w 2030 roku od całości odpadów komunalnych. Podobnie stanie się z systemem opakowaniowym – np. obowiązek odzysku i recyklingu wprowadzonych na rynek opakowań z tworzyw sztucznych z poziomu 23,5% w roku 2016 wzrośnie do aż 55% w perspektywie 2025-2030.
Kolejną istotną zmianą będzie także określenie nowego zakresu odpowiedzialności przedsiębiorców za wprowadzone opakowania. Nowy model Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) powinien zapewnić finansowanie zbiórki selektywnej jednostkowych odpadów opakowaniowych, nowy podział ról i obowiązków uczestników systemu oraz zapewnienie uczciwej konkurencji pomiędzy nimi. Niezbędna jest głęboka modyfikacja systemu nadzoru i kontroli, np. poprzez powołanie nowej instytucji odpowiedzialnej za monitoring funkcjonowania nowego systemu, celem ograniczenia szarej strefy w gospodarce odpadami – zaznaczył w trakcie swojego wystąpienia Jakub Tyczkowski, prezes Organizacji Odzysku Opakowań REKOPOL.
Istotny jest fakt, że zmiany systemowe powinny być wprowadzone zanim obowiązek implementacji nowych przepisów dyrektyw z pakietu legislacyjnego gospodarki w obiegu zamkniętym będzie konieczny do wdrożenia w Polsce. Krzysztof Baczyński, prezes zarządu Związku Pracodawców EKO-PAK dodał – najbliższy rok będzie dla nas niezwykle ważny i powinniśmy podjąć określone działania, w tym m.in. utworzyć platformę dialogową pod patronatem administracji publicznej, opracować szczegółowy model nowego systemu oraz wyliczyć zoptymalizowane koszty, a tym samym zainicjować proces legislacyjny zmieniający ramy prawne gospodarki odpadami.
Najważniejszym wnioskiem płynącym z przeprowadzonych analiz i z dyskusji jest konieczność szybkiego wprowadzania zmian. Czekanie i bierność ustawodawstwa polskiego spowoduje nie tylko brak możliwości osiągnięcia wyznaczonych przez prawodawstwo nowych poziomów związanych z GOZ, ale także tych wynikających z już obowiązujących regulacji. Realizacja wymagań nakładanych na Polskę wymaga zmian systemowych i czasu na przygotowanie. Im później pakiet GOZ wejdzie w życie, tym niestety może być gorzej.
Partnerami wydarzenia byli: Związek Pracodawców EKO-PAK, Deloitte, Konferencja Lewiatan, Polska Federacja Producentów Żywności (PFPŻ) oraz Polska Organizacja Handlu i Dystrybucji (POHiD).
***
Nowe standardy selektywnej zbiórki odpadów w kontekście celów jakie Polska ma osiągnąć do 2020 roku i pakietu Gospodarki w Obiegu Zamkniętym
1 lipca 2017 roku w życie wejdzie rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 grudnia 2016 roku w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów. Jednolity system segregowania ma obowiązywać na terenie całego kraju. Ustawodawca przewidział maksymalnie 5-letni okres przejściowy na ostateczne dostosowanie się do wymogów – jakie to niesie za sobą konsekwencje?
Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów wprowadza jednolity system segregacji na terenie całej Polski. Całkowicie znosi możliwość zbierania wyłącznie dwóch frakcji, tzw. „suchej” i „mokrej”, jak to miało miejsce w wielu gminach do tej pory. Kolejną ważną zmianą jest dołączenie do odpadów zbieranych selektywnie frakcji biodegradowalnej.
Po konsultacjach, 4 stycznia 2017 roku, w Dzienniku Ustaw RP opublikowano ostateczny kształt rozporządzenia. Zgodnie z dokumentem w całej Polsce osobno zbierane będą następujące frakcje:
- papier
- szkło
- frakcja lekka
- odpady ulegające biodegradacji z uwzględnieniem bioodpadów.
Do jednego pojemnika/worka (frakcja lekka) natomiast wrzucać będziemy tworzywa sztuczne, metale oraz opakowania wielomateriałowe czyli w praktyce kartony do płynnej żywności. Ustawodawca doprecyzował ponadto kolory pojemników/worków do selektywnej zbiórki (ustanawiając np. kolor niebieski dla frakcji „papierowej”).
Dostosowanie poszczególnych systemów do wymogów rozporządzenia ma bezpośrednio wpłynąć na jakość pozyskiwanych surowców. Ujednolicenie standardów zbiórki było bezsprzecznie potrzebne. Taki system może wpłynąć zarówno na zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki w gminach, ale także przyczynić się do pozyskiwania wyższej jakości surowca. Jest to o tyle istotne, że dotychczas praktykowany w wielu gminach system „suche” – „mokre” nie zawsze się sprawdzał – podkreślił Jakub Tyczkowski, prezes zarządu Rekopolu Organizacji Odzysku Opakowań S.A.
Dyskusyjną kwestią jest natomiast okres przystosowania poszczególnych systemów, w tym pojemników, do nowych wymogów. Ustawodawca nie precyzuje dokładnie terminu, w którym należy to zrobić, wprowadza jednak ograniczenie – nie dłużej niż 5 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia.
Zdaniem Jakuba Tyczkowskiego – takie vacatio legis jest zbyt rozłożone w czasie. Należy mieć na uwadze wymagania, które już nakłada na Polskę dyrektywa ramowa o odpadach 2008/98 tzn. osiągnięcie 50% poziomu recyklingu i powtórnego wykorzystania w stosunku do odpadów z papieru, metali, tworzyw i szkła ze strumienia komunalnego jak i konieczność wprowadzenia w Polsce koncepcji GOZ. Implementacja rozporządzenia powinna przebiegać sprawniej.
Analizowane dane pokazują, że deficyt pozyskiwanych odpadów w stosunku do potrzeb może nastąpić już w 2018! Co zatem stanie się z realizacją kolejnych wymagań, które nakłada na Polskę GOZ (osiągnięcie poziomu 65% w 2030 roku od całości odpadów komunalnych)? Mając na uwadze powyższe – nie powinniśmy czekać.
Ujednolicenie standardów jest elementem porządkującym i zwiększającym efektywność środowiskową obecnego systemu zbierania odpadów. Ważne, by stało się przyczynkiem do wprowadzenia kolejnych zmian zmierzających ku realizacji zadań nakładanych na Polskę przez Unię Europejską – podsumowuje Jakub Tyczkowski.
Więcej informacji:
Michał Mikołajczyk, Rekopol Organizacja Odzysku Opakowań S.A.
Dodaj komentarz