Menu

Menu

Polską przedsiębiorczość cechuje wysoka dynamika

Sektor przedsiębiorstw w Polsce jest zdominowany przez mikroprzedsiębiorstwa w znacznie większym stopniu niż przeciętnie w UE. Stanowią one 97 proc. wszystkich firm, generują 29 proc. PKB i odpowiadają za 41 proc. miejsc pracy w sektorze przedsiębiorstw. Przez ostatnie 10 lat ich liczba niemal nieprzerwanie rośnie – mówi Anna Tarnawa, kierownik w Departamencie Analiz i Strategii Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Jaki obraz polskiej gospodarki rysuje się na podstawie najnowszego badania dotyczącego MŚP? W czym tkwi siła dominujących na krajowym rynku firm z sektora MŚP, których wciąż przybywa?

Anna Tarnawa: To prawda, według ostatnich danych GUS na rynku działa ponad 2,2 mln przedsiębiorstw niefinansowych, podczas gdy 10 lat temu było ich pół miliona mniej. Polską przedsiębiorczość cechuje wysoka dynamika −  co roku powstaje kilkaset tysięcy nowych firm, podobna liczba biznesów jest wyrejestrowywana. W 2020 r. – roku wyjątkowo trudnym dla działających przedsiębiorstw, ale także osób, które zastanawiają się nad założeniem własnej działalności – w rejestrze REGON zostało zarejestrowanych 50 tys. mniej firm niż rok wcześniej.

Sektor przedsiębiorstw w Polsce jest zdominowany przez mikroprzedsiębiorstwa w znacznie większym stopniu niż przeciętnie w UE. Stanowią one 97 proc. wszystkich firm, generują 29 proc. PKB i odpowiadają za 41 proc. miejsc pracy w sektorze przedsiębiorstw. Ich liczba niemal nieprzerwanie rośnie przez ostatnie 10 lat − w 2019 r. było ich na rynku 2,1 mln, tj. o 540 tys. więcej niż w 2009 r., przy malejącej liczbie firm małych i relatywnie stałej – średnich i dużych.

Wydaje mi się, że siła wciąż tkwi w ilości, natomiast wciąż jest przestrzeń do poprawy jakości, choć i tu widać zmiany na plus. Według danych za 2019 r., które opisujemy w „Raporcie o stanie sektora MSP w Polsce”, przeciętna polska firma nadal była ekonomicznie stosunkowo mała. Jej przychody wyniosły 2,4 mln zł, produkcja – 1,8 mln zł, a wartość dodana i eksport − po 0,6 mln zł. Jednak w 2019 r. zwiększyła nieco swoją aktywność ekonomiczną. Warto też dodać, że to mikroprzedsiębiorstwa cechowały się 2 razy wyższą rentownością niż małe firmy i jeszcze wyższą niż średnie i duże przedsiębiorstwa.

Jaka część pomysłów na biznes, które stają się faktem poprzez rejestrację firmy, dostaje dłuższe życie? Co najczęściej stoi za szybkim fiaskiem małych przedsiębiorstw?

Anna Tarnawa: Pierwszy rok działalności przeżywają w Polsce dwie na trzy firmy. Spośród firm założonych w 2019 r. do 2020 r. przetrwało 69 proc. z nich. Gdy pod uwagę weźmiemy formę prawną przedsiębiorstwa, nieco wyższa przeżywalność pierwszego roku charakteryzuje osoby prawne niż fizyczne oraz przedsiębiorstwa zatrudniające pracowników. W roku przed pandemią, za który dostępne są dane, najwyższe wskaźniki przeżycia pierwszego roku odnotowano w sekcjach: Informacja i komunikacja oraz Edukacja − powyżej 75 proc. Najniższe zaś w Zakwaterowaniu i gastronomii – 60 proc.

Aby odpowiedzieć na drugie pytanie, posłużę się naszym innym badaniem – Global Entrepreneurship Monitor, który dostarcza wiedzę na temat aktywności przedsiębiorczej mieszkańców ponad 40 państw świata. Według pochodzących z niego danych w 2020 r. z prowadzenia działalności gospodarczej wycofało się w Polsce 3,4 proc. osób dorosłych w wieku 18−64 lata. Głównym powodem, który skłonił Polaków do tej decyzji, była pandemia COVID-19 – wskazało na nią 52 proc. osób, które zaprzestały prowadzenia działalności. Trzeba podkreślić, że w porównaniu z pozostałymi badanymi państwami Europy w Polsce pandemia była najczęstszą przyczyną wycofywania się z biznesu. Dodatkowo wskazano na takie czynniki, jak nierentowność prowadzonego biznesu – 10 proc., możliwość podjęcia innej pracy lub okazji biznesowej – 9 proc., przejście na emeryturę – 6 proc. Wszystkie te powody, jak również dodatkowe motywy monitorowane w GEM, tj. sprawy rodzinne lub osobiste, polityka rządu, podatki, biurokracja, problemy z uzyskaniem finansowania, straciły na znaczeniu względem 2019 r.

Jak przedstawia się struktura sektora MŚP i jak bardzo odbiega od charakterystyki dużych firm?

Anna Tarnawa: Sektor przedsiębiorstw w Polsce, podobnie jak w większości państw, jest zdominowany przez mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie firmy – sektor MSP to 99,8 proc. wszystkich podmiotów gospodarczych. Dużych firm jest więc niespełna 4 tys., przy 15 tys. średnich, 49 tys. małych i 2,1 mln mikrofirm. Pomimo relatywnie mniejszej liczby podmiotów duże firmy generują prawie 24 proc. PKB – to prawie 3 razy tyle co małe przedsiębiorstwa, 2 razy więcej niż średnie i tylko nieznacznie mniej niż podmioty mikro. Duże firmy tworzą 3,3 mln miejsc pracy wobec 6,8 mln w sektorze MSP. Różnią się też od sektora MSP pod względem struktury branżowej − 52 proc. dużych podmiotów prowadzi działalność przemysłową, podczas gdy w przypadku MSP to zaledwie 10 proc. Z kolei sektor MSP jest aktywny przede wszystkim w obszarze usług – operuje w nim ponad połowa MSP i jedna trzecia dużych firm. W handlu i budownictwie także więcej jest firm z sektora MSP niż dużych podmiotów.

Duże firmy mają większy potencjał do rozwoju, co przejawia się także w wyższych nakładach na inwestycje, w tym innowacje czy umiędzynarodowienie. Żeby to zilustrować, podam choćby ostatnie dane dotyczące eksportu wyrobów i usług, według których przeciętny duży eksporter sprzedał za granicę wyroby o wartości 50 razy wyższej niż mały eksporter, a usługi – o wartości prawie 10 razy wyższej. Aktywnych innowacyjnie dużych przedsiębiorstw jest także 4 razy więcej niż małych.

W jakim stopniu pandemia wpłynęła na statystyki dotyczące sektora MŚP i ogólną sytuację jego reprezentantów?

Anna Tarnawa: Wciąż brakuje pełnych danych, które pozwoliłyby odpowiedzieć na to pytanie. Dlatego przytoczę wyniki naszego corocznego Badania koniunktury i otoczenia biznesu, przeprowadzonego w marcu 2021 r., dostępne w Raporcie. W ramach badania przygotowujemy segmentację przedsiębiorstw w podziale na 4 grupy – od cechujących się największym optymizmem i pewnym stopniem innowacyjności do firm stagnacyjnych, borykających się z problemami. Chcę podkreślić, że obok oczekiwanych spadków oceny obecnej i przyszłej koniunktury znacząco zmieniła się struktura segmentów. Nastąpił wzrost grup słabszych, które walczą o przetrwanie, podczas gdy równolegle drastycznie skurczyły się grupy rozwojowe. Pogorszeniu uległy wskaźniki wzrostu cen operacyjnych oraz terminowości regulowania płatności przez kontrahentów. Pod tymi względami rok 2021 jest najsłabszy od 2016 r. Jednocześnie widać poprawę w obszarze dostępu do wykwalifikowanych pracowników i kosztów zatrudnienia. Poprawiły się też wskaźniki dotyczące nieuczciwych praktyk na rynku.

Czy obserwowane na rynku trendy dotyczące rosnącej roli cyfryzacji i nowych technologii dotyczą sektora MŚP w równym stopniu jak dużych firm?

Anna Tarnawa: Myślę, że wspomniane trendy dotyczą nas wszystkich i wszystkich przedsiębiorców, a pandemia jedynie zadziałała jak nagle włączone nocą światło. Najpierw poraziła, a potem sprawiła, że przedsiębiorcy i instytucje podjęły działania, aby jak najszybciej dostosować się do nowej rzeczywistości. Widzieliśmy to choćby w PARP na przykładzie naszej własnej organizacji, która niemal natychmiastowo wdrożyła rozwiązania pozwalające pracownikom na pracę zdalną. W uruchomionym w połowie 2020 r. konkursie PARP skierowanym do MSP „100 najlepszych projektów na zwiększenie poziomu cyfryzacji w firmie” w ciągu 3 tygodni wpłynęło prawie 500 wniosków. Ogromne zainteresowanie tym tematem wśród mniejszych firm utwierdziło nas w przekonaniu o konieczności kontynuowania wsparcia w tym obszarze.

Zdajemy sobie sprawę, że dostępne dane GUS pokazują większe upowszechnienie stosowania rozwiązań ICT w dużych przedsiębiorstwach. Przytoczę kilka przykładów danych z naszego Raportu. W 2020 r. 98 proc. dużych przedsiębiorstw wyposażało swoich pracowników w urządzenia przenośne, umożliwiające mobilny dostęp do Internetu. Wskaźnik dla małych firm wynosił 76 proc. Specjalistów ICT zatrudniało 4 razy więcej dużych firm niż małych. W 2020 r. zdecydowanie więcej dużych firm miało własną stronę internetową oraz korzystało z płatnych usług chmury obliczeniowej. Również wykorzystanie robotów rośnie wraz z wielkością firmy – stosuje je 31 proc. dużych podmiotów, co jest wynikiem 6-krotnie wyższym niż w przypadku małych przedsiębiorstw. Internet rzeczy także wydaje się bliższy dużym firmom, ponieważ – jak wskazują dane za 2020 r. − inteligentne urządzenia lub systemy połączone ze sobą za pośrednictwem Internetu wykorzystywało w swojej działalności 40 proc. dużych firm i 14 proc. małych przedsiębiorstw.

Czy małe i średnie firmy oraz mikroprzedsiębiorstwa mają wystarczające możliwości i determinację, żeby przebić się z ofertą na rynki obce?

Anna Tarnawa: Jako całość mamy duży, wykorzystywany już, potencjał polskich firm w eksporcie, który wciąż szybko rośnie: relacja eksportu wyrobów i usług do PKB w 2020 r. wyniosła 56 proc., a dynamika eksportu liczona jako stosunek 2020 r. do 2010 r. − 83,5 proc. Możliwości eksportowe większych podmiotów są zdecydowanie większe niż mikrofirm. Udział dużych firm w eksporcie w 2019 r. wyniósł 43 proc. i szybko rósł w ostatnich latach, podczas gdy dla mikrofirm wyniósł zaledwie 7 proc., dla małych  − 12 proc., a dla średnich − 19 proc. W tym samym roku odsetek eksporterów wyrobów wyniósł 1,6 proc. w przypadku mikrofirm, 34,6 proc. w małych, 52,5 proc. w średnich i 67,8 proc. w dużych. Perspektywy rozwoju eksportu w polskich firmach nadal są wysokie – prawie 29 proc. firm, które zapytaliśmy wiosną br., czy zamierzają rozpocząć sprzedaż za granicę w ciągu najbliższego roku, potwierdziło. I choć wyniki te należy traktować z ostrożnością, to jest to pozytywny sygnał.

Jak należy oceniać instrumenty finansowe i narzędzia wsparcia dostępne dla podmiotów reprezentujących MŚP?

Anna Tarnawa: PARP udziela wsparcia szerokiemu gronu przedsiębiorstwu, stymulując przez to wzrost polskiej gospodarki. W perspektywie finansowej 2014−2020, w ramach której nadal jest oferowane wsparcie, Agencja udzieliła pomocy 8,5 tys. podmiotom na kwotę 6,5 mld zł w ramach POIR. Analogiczne wsparcie w ramach POPW na kwotę 4,4 mld zł objęło 2,6 tys. podmiotów.

Dzięki działaniom prowadzonym przez PARP − POIR, I oś POPW − wartość PKB Polski w latach 2018−2020 przyrastała rocznie o ok. 1 proc., a przewidywana zmiana, będąca efektem oddziaływania POIR oraz POPW, dla roku 2021 wynosi blisko 0,5 proc. Oddziaływanie Programów jest wyraźnie silniejsze na obszarze Polski Wschodniej niż w pozostałych częściach kraju − rokrocznie wynosiło 1,5−2 proc. przyrostu do wartości PKB makroregionu Polski Wschodniej w latach 2018−2020. Wynika to z większych nakładów w proporcji do PKB tego obszaru.

Wsparcie POIR wpłynęło na rozpoczęcie działalności innowacyjnej firm. 42 proc. mikroprzedsiębiorstw po raz pierwszy opracowywało nowe produkty lub usługi. Tyle samo beneficjentów Bonu na innowacje rozpoczęło pierwszy w historii projekt badawczy, a ok. 10 proc. „odświeżyło” działalność B+R. W I osi POIR 17 proc. beneficjentów rozpoczęło po raz pierwszy działalność innowacyjną, a 15 proc. podjęło się realizacji pierwszego projektu B+R.

Pomoc finansowa PARP w ramach POIR przyczynia się do wdrażania oryginalnych innowacji, opracowywanych w oparciu o prace badawczo-rozwojowe oraz współpracę biznesu z nauką. W efekcie innowacje w skali świata wdrożyło 12 proc. beneficjentów, w skali europejskiej – 25 proc., zaś w skali kraju − do 44 proc. 38 proc. badanych beneficjentów zadeklarowało, że projekt z PO IR w zakresie BR+I przyczynił się do zainicjowania współpracy z sektorem nauki.

Efekty ekonomiczne projektów dofinansowywanych przez PARP mają wyraźny wpływ na rozwój firm. 56 proc. badanych beneficjentów PARP w POIR uważa, że projekt dofinansowany przez PARP przyczynił się do wzrostu przychodów, a 49 proc. ankietowanych było zdania, że projekt miał korzystny wpływ na poziom zysku. Należy przypuszczać, że część beneficjentów odnotuje podobny wpływ po zakończeniu realizowanych przez siebie projektów.  25 proc. badanych uzyskuje większą od spodziewanej rentowność z tytułu sprzedawanych nowych lub ulepszonych wyrobów i usług. Zaobserwowano wysoki odsetek respondentów deklarujących, że projekt ma pozytywny wpływ na poziom rocznych przychodów ze sprzedaży na rynkach zagranicznych. Z czasem ten odsetek powinien być wyższy niż aktualny: 42 proc., z uwagi na odłożone w czasie efekty wdrożeń innowacji.

Ponad połowa beneficjentów, którzy dokonali wdrożenia innowacji, zaobserwowała już pozytywny wpływ projektu na poprawę pozycji konkurencyjnej firmy na rynku. Ten odsetek również najprawdopodobniej wzrośnie, gdy będzie można ocenić efekty wdrożeń innowacji. Zdecydowana większość, bo aż 85 proc. beneficjentów eksportuje lub planuje eksport produktów lub usług powstałych w wyniku wdrożeń efektów prac B+R. Już teraz 28 proc. badanych zadeklarowało, że osiągają przychody z tytułu sprzedawanych nowych wyrobów lub usług.

Czy obecne położenie małych i średnich firm pozwala im na optymizm i dalekosiężne plany związane z rozwojem?

Anna Tarnawa: Nie mamy danych, które pozwalałyby na pełną ocenę sytuacji, a ona wciąż jest dynamiczna. Na pewno jako PARP będziemy, tak jak dotychczas, wsłuchiwać się w potrzeby przedsiębiorców i starać się na nie odpowiadać poprzez zróżnicowane formy wsparcia. Będziemy też kontynuować badania, które pomagają lepiej zrozumieć otaczającą nas rzeczywistość.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.