Fakty i mity na temat WIBOR-u

Aktualności Bankowość i Finanse Gospodarka Prawo Unia Europejska Warto wiedzieć

11 września 2025 r. Rzecznik Generalny TSUE opublikuje opinię w „polskiej” sprawie C-471/24. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma udzielić odpowiedzi na szereg pytań prawnych o zgodność wskaźnika WIBOR (stosowanego do wyznaczania oprocentowania zmiennego w kredytach bankowych) z prawem UE. Taka opinia nie jest dla Trybunału wiążąca, ale może mieć znaczący wpływ na przyszły wyrok Trybunału, który zapadnie najprawdopodobniej w I połowie 2026 r.

prawo UE

W przededniu opublikowania opinii Rzecznika Generalnego można zadać pytanie, czy WIBOR rzeczywiście ma wady, które powinny skutkować wyeliminowaniem takiego wskaźnika z umów kredytowych.

WIBOR podstawową miarą ceny bazowej pieniądza

Na wstępie należy przypomnieć, że wskaźnik WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) ma już ponad 30 lat. Do dzisiaj wykorzystuje się go jako podstawową miarę ceny bazowej pieniądza w umowach i instrumentach finansowych. W przypadku umów kredytów hipotecznych zawartych od 2013 r. WIBOR jest stosowany w przypadku 98,5 proc. takich kredytów.

Jednak WIBOR jest wykorzystuje się nie tylko przy kredytach bankowych. Służy on również jako stopa referencyjna dla płatności kuponowych w odniesieniu do ok. 1/4 całkowitej wartości nominalnej polskich obligacji, jako stopa referencyjna w funduszach inwestycyjnych o wartości aktywów wynoszącej kilka miliardów euro czy też jako stopa referencyjna w przypadku instrumentów pochodnych na stopy procentowe o wartości szacowanej nawet na kilkaset miliardów euro.

W uproszczeniu WIBOR to wysokość oprocentowania, na jaką banki mogą udzielać sobie wzajemnie pożyczek. Nie jest to wskaźnik stały i niezmienny, lecz jest on ustalany codziennie przez jego administratora i podawany do powszechnej wiadomości m.in. w prasie ekonomicznej i Internecie.

Stosowanie indeksów stopy procentowej jako podstawy ustalenia oprocentowania zmiennego w kredytach bankowych już od początku lat 90. XX w. było na świecie powszechną praktyką. Początkowo WIBOR (podobnie jak inne wskaźniki, np. LIBOR czy EURIBOR) był wyznaczany przez podmiot zewnętrzny powiązany z rynkiem finansowym.

Reforma wskaźników referencyjnych. Ku jednolitemu standardowi

Do 30 czerwca 2017 r. WIBOR był administrowany przez Stowarzyszenie Rynków Finansowych ACI Polska. Obecnie jest to zadanie spółki pod firmą GPW Benchmark S.A., która jest „spółką córką” Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, a więc pośrednio kontrolowaną przez Skarb Państwa. Zmiana administratora wskaźnika referencyjnego nie jest lokalnym fenomenem. Wynika ze zmiany środowiska prawnego dla wszystkich wskaźników. Podobne zmiany dotknęły chociażby wskaźniki EURIBOR oraz LIBOR.

W wyniku przeprowadzonych reform zarządzanie stawką referencyjną LIBOR przekazano z BBA do ICE Benchmark Administration (IBA). Index EURIBOR ma nowego administratora pod postacią European Money Markets Institute (EMMI), który powstał z przekształcenia dotychczasowego administratora Euribor-EBF.

Powyższe jest wynikiem reformy wskaźników referencyjnych mającej na celu stworzenie jednolitego standardu funkcjonowania wskaźników referencyjnych w całej Unii Europejskiej. Jej podstawę prawną stanowi Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki w instrumentach finansowych i umowach finansowych (Rozporządzenie „BMR”).

Metoda wyznaczania WIBOR oraz zakres pomiaru wskaźnika nie uległy istotnej zmianie w związku ze zmianami przepisów prawa w zakresie wskaźników referencyjnych. WIBOR od ponad 30 lat stanowi uniwersalny punkt odniesienia do wyznaczania ceny pieniądza w Polsce. W swojej historii wskaźnik WIBOR ulegał zmianom, zarówno w zakresie wartości, metodologii jego wyznaczania, jak i podmiotu odpowiedzialnego za jego opracowywanie, jednak wszystkie te zmiany dążyły do udoskonalenia sposobu jego obliczania.

Ustalanie stawek WIBOR

Z uwagi na dynamikę rozwoju rynku finansowego można się spodziewać dalszych zmian w zakresie wskaźnika WIBOR w przyszłości. Możliwe jest nawet jego zastąpienie innym wskaźnikiem referencyjnym, jeżeli ustawodawca krajowy lub unijny uzna, że taka zmiana jest konieczna. Jednakże należy podkreślić, że WIBOR nie jest i nigdy nie był podatny na manipulacje. Takich manipulacji nigdy nie stwierdzono w odniesieniu do WIBOR. Ustalania i przekazywania danych na potrzeby ustalania wskaźnika podlega ścisłym procedurom i stanowi jeden z najbardziej kontrolowanych procesów, jakie funkcjonują na polskim rynku finansowym.

Administrator WIBOR (GPW Benchmark S.A.) uzyskał zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego na prowadzenie działalności jako administrator wskaźników referencyjnych, co oznacza, że krajowy organ nadzoru finansowego uznał proces wyznaczania wskaźnika referencyjnego WIBOR za zgodny z wymaganiami nałożonymi na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej. Rozporządzenie BMR w przepisach przejściowych „legalizowało” zresztą stosowanie WIBOR na zasadach obowiązujących przed wejściem w życie rozporządzenia BMR, tj. zezwalało na jego dalsze wyznaczanie jeszcze przed uzyskaniem licencji przez administratora.

WIBOR kluczowym wskaźnikiem referencyjnym

Co więcej, Komisję Unii Europejskiej wpisała WIBOR do wykazu kluczowych wskaźników referencyjnych, przez co stanowi swoisty znak jakości. Ponadto spośród wskaźników odnoszących się do waluty polskiej tylko WIBOR znalazł się w wykazie wskaźników kluczowych Komisji.

WIBOR stanowi część unijnego systemu prawnego, ale znajduje zastosowanie również w polskim systemie prawnym. Na przestrzeni ostatnich 20 lat liczne akty prawne wprost odwoływały się do tego wskaźnika jako uniwersalnej miary wartości pieniądza. Co ciekawe, nawet w toku prac nad ustawą o kredycie hipotecznym, tj. w uzasadnieniu do projektu ustawy o kredycie hipotecznym, przywołano właśnie WIBOR 3M jako przykład wskaźnika referencyjnego, jaki obok marży powinien zostać wskazany w umowie o kredyt hipoteczny ze zmiennym oprocentowaniem.

„Legalność” WIBOR-u bez cienia wątpliwości

Jak się wydaje, „legalność” WIBOR zarówno na gruncie prawa Unii Europejskiej, jak i prawa krajowego nie powinna budzić żadnych wątpliwości. Skoro WIBOR jest częścią unijnego prawa to trudno sobie wyobrazić, aby miał zostać podważony przez unijną instytucję, a taką jest przecież również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Już teraz − nie czekając na orzeczenie Trybunału − polskie sądy w większości spraw oddalają pozwy kredytobiorców kwestionujących WIBOR w swoich umowach kredytowych. Na koniec lipca 2025 r. polskie sądy wydały już ponad 130 prawomocnych wyroków, potwierdzając prawidłowość WIBOR i brak podstaw do jego kwestionowania w umowach kredytowych. Nie ma natomiast żadnego prawomocnego wyroku odnoszącego się do konsumentów, który podważałby funkcjonowanie wskaźnika WIBOR albo podważał wykonanie przez banki obowiązków informacyjnych, jeśli chodzi o ryzyko zmiany stopy procentowej.

Co więcej, inaczej niż w przypadku „polskich” spraw rozstrzyganych przez TSUE na tle problematyki kredytów frankowych, nie tylko banki, ale cała tzw. sieć bezpieczeństwa finansowego broni WIBOR, zajmując jednoznaczne stanowiska wpierające WIBOR i potwierdzające jego legalność. Takie stanowisko zajęły m.in. Ministerstwo Finansów, Komisja Nadzoru Finansowego i Narodowy Bank Polski.

W obronie WIBOR-u

Również polski rząd i Komisja Europejska bronią WIBOR. Na poprzedniej rozprawie przed TSUE, 11 czerwca 2025 r., zajęły zgodne stanowisko, że WIBOR jest wskaźnikiem uczciwym, zgodnym z prawem UE (Rozporządzeniem BMR), i nie podlega kontroli zgodności z dyrektywą konsumencką 93/13 w indywidualnych sprawach. Komisja Europejska podkreśliła, że WIBOR jest objęty ścisłym nadzorem, a przepisy krajowe i unijne zapewniają wysoki poziom ochrony konsumenta poprzez ścisłe regulacje dotyczące zmiennego oprocentowania. W ocenie KE kwestionowanie WIBOR naraziłoby cały system wskaźników referencyjnych na ryzyko i byłoby sprzeczne z celem Rozporządzenia BMR.

Podsumowując, mało prawdopodobnym, a przede wszystkim nieracjonalnym wydaje się, aby Rzecznik Generalny wydał opinię odmienną od tej, zajmowanej przez Komisję Europejską, polski rząd oraz całą sieć bezpieczeństwa finansowego, tj. podważył stosowanie WIBOR w umowach kredytowych. Opinia Rzecznika Generalnego z pewnością będzie natomiast wskazówką co do prawdopodobnego kierunku rozstrzygnięcia sprawy WIBOR przez TSUE, grzebiąc lub podsycając nadzieję milionów polskich kredytobiorców na korzystny rezultat sądowej batalii z bankami.