Czy Prezydent może obniżyć ceny prądu? Komentarz adwokata Kamila Gądka z kancelarii prawnej Chałas i Wspólnicy

Krzysztof Stanowski:

,,Dlaczego Andrzej Duda nie obniży cen prądu o 30%?”

Karol Nawrocki:

,,Pan prezydent Andrzej Duda dla państwa polskiego zrobił już wiele, a wie, że po nim przyjdzie konkretny gość, Karol Nawrocki, który wygra wybory prezydenckie. Coś musi prezydent zostawić także Karolowi Nawrockiemu, który przyjdzie i obniży ceny energii elektrycznej dla Polaków”

Przekonani? Spójrzmy na wypowiedź kandydata na Prezydenta z perspektywy obowiązującego prawa.

Zgodnie z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie posiada bezpośrednich kompetencji w zakresie kształtowania cen energii elektrycznej. Działanie państwa oparte jest na zasadzie trójpodziału władzy, określonej w art. 10 Konstytucji RP, zgodnie z którym władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza funkcjonują odrębnie, ale współpracują ze sobą w ramach mechanizmów konstytucyjnych.

Prezydent, jako głowa państwa, pełni przede wszystkim funkcje reprezentacyjne i arbitrażowe. Choć należy do władzy wykonawczej, to w przeciwieństwie do Rady Ministrów, nie kieruje bieżącą polityką państwa. Kwestie związane z cenami energii leżą w kompetencjach rządu oraz niezależnych organów regulacyjnych, w szczególności Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Organ ten zatwierdza taryfy dla odbiorców objętych ochroną taryfową, w tym gospodarstw domowych, w oparciu o ustawę z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne*.

Prezydent może jednak oddziaływać na politykę energetyczną pośrednio, w ramach swoich uprawnień ustawodawczych. Zgodnie z art. 118 ust. 1 Konstytucji RP, posiada on prawo inicjatywy ustawodawczej, co oznacza, że może przedłożyć Sejmowi projekt ustawy – również w zakresie energii elektrycznej. Może to obejmować np. propozycję wprowadzenia dopłat, zamrożenia cen lub rozszerzenia katalogu odbiorców objętych ochroną taryfową.

Przykładem realizacji tej funkcji pośrednio – poprzez podpisanie jej przez Prezydenta – była ustawa z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych w celu ograniczenia wysokości cen energii elektrycznej. Prezydent nie był jej autorem, ale jej szybkie podpisanie umożliwiło wejście w życie mechanizmów mających na celu ograniczenie wzrostu kosztów energii dla gospodarstw domowych i samorządów.

Prezydent dysponuje także narzędziami wpływu negatywnego na legislację. Zgodnie z ustawą** Konstytucji RP, może odmówić podpisania ustawy i przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia (tzw. weto ustawodawcze). Weto może zostać odrzucone większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Alternatywnie, może skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej, jeżeli poweźmie wątpliwości co do jej zgodności z ustawą zasadniczą***.

W praktyce polityki polskiej, Prezydent może również wpływać na debatę publiczną i kierunek legislacji poprzez wypowiedzi, apele czy uczestnictwo w konsultacjach z przedstawicielami parlamentu lub rządu. Przykładowo, w latach 2022–2023 prezydent Andrzej Duda wielokrotnie apelował o przyjęcie długofalowej strategii zabezpieczenia energetycznego państwa w kontekście kryzysu energetycznego wywołanego wojną w Ukrainie.

Podsumowanie: Prezydent RP nie posiada uprawnień umożliwiających samodzielne obniżenie cen energii elektrycznej. Może jednak oddziaływać na politykę energetyczną państwa w sposób pośredni – poprzez inicjatywę ustawodawczą, weto ustawodawcze, możliwość skierowania ustawy do Trybunału Konstytucyjnego oraz aktywność w debacie publicznej. Kluczowe kompetencje w tym zakresie należą jednak do Rady Ministrów, Sejmu i Prezesa URE.

Autor: Adwokat Kamil Gądek, Kancelaria Prawna J. Chałas i Wspólnicy

* Dz.U. z 2022 r. poz. 1385 z późn. zm.

** art. 122 ust. 5

*** art. 122 ust. 3 Konstytucji RP