Bezpieczeństwo techniczne a opłacalność ekonomiczna
Wśród urządzeń podlegających dozorowi technicznemu znajduje się wiele urządzeń ciśnieniowych pracujących w zakładach sektora przemysłu procesowego: rafineryjnego, petrochemicznego, gazowniczego i energetycznego. Przepisy prawa określają okresy badań, które muszą być wykonywane cyklicznie, aby urządzenie mogło być dopuszczone do eksploatacji, ale stwarzają także możliwość dopuszczenia urządzenia do eksploatacji przez właściwy organ dozoru technicznego na podstawie odpowiednich badań. Rodzaj oraz formę wykonania analiz i badań technicznych określa UDT.
Marek Wilmanowicz – Urząd Dozoru Technicznego
Marek Wilmanowicz – dyrektor Pionu Bezpieczeństwa Technicznego, Urząd Dozoru Technicznego
Wypełnienie obowiązków wynikających z regulacji prawnych wymaga zatrzymania instalacji przemysłowych, udostępnienia urządzeń do demontażu oraz wykonania prób ciśnieniowych i rewizji wewnętrznych. Podczas postojów instalacji wynikających ze stosowanej dotychczas strategii działań prewencyjnych realizowany jest szereg czynności, które są powtarzane w założonych okresach. Aktualny stan wiedzy technicznej pozwala na określanie terminów i zakresów badań technicznych na podstawie analiz ryzyka – Risk Based Inspection (RBI).
Koncepcję RBI opracował w latach 90. zespół inżynierów pod przewodnictwem American Petroleum Institute (API). W jego skład wchodzili inżynierowie z największych zakładów rafineryjnych i petrochemicznych świata, m.in. Shell, BP, Exxon, Petro-Canada, Dow Chemical i Texaco. Wynikiem ich pracy są normy: API 580 RP Risk-Based Inspection oraz API 581 Risk-Based Inspection Technology. Na początku tego stulecia rozpoczęto implementację RBI w warunkach produkcyjnych i od tego czasu normy te są z powodzeniem stosowane w przemyśle chemicznym i petrochemicznym na całym świecie. Bazując na zdobytym doświadczeniu, w 2008 roku wprowadzono niezbędne korekty i zaktualizowano zapisy w normach API dotyczących RBI.
RBI pozwala zaplanować inspekcję na podstawie wyników analizy ryzyka, która polega głównie na ustaleniu zakresu i metodologii działań zmniejszających ryzyko eksploatacji urządzeń technicznych. Metoda ta bazuje na zasadzie wyznaczania ryzyka, rozumianego jako iloczyn prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia i wartości skutków z niego wynikających. W metodzie RBI urządzenia są rozpatrywane indywidualnie, zaś analizy ryzyka wykonywane są na podstawie posiadanych niezbędnych informacji, tj. medium roboczego, parametrów procesowych i materiałów konstrukcyjnych.
Na podstawie tych informacji można określić potencjalne mechanizmy degradacji wraz z identyfikacją prawdopodobnego miejsca ich wystąpienia, co umożliwia określenie wymaganych rodzajów inspekcji i badań, ze wskazaniem miejsc, na których należy te badania skoncentrować. Analiza uwzględnia także potencjalne zdarzenia awaryjne urządzeń technicznych wynikające nie tylko z degradacji materiałów, lecz także z wielu innych przyczyn, najczęściej związanych z uszkodzeniem systemów sterowania oraz zabezpieczeń, błędami operatorów i niewłaściwym systemem zarządzania bezpieczeństwem.
Wdrożenie programu RBI do nowej strategii prewencyjnej wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka awarii wynikającego z mechanizmów degradacji w warstwie procesowej, przy jednoczesnej optymalizacji pracy instalacji. Zmiana strategii badań z obszaru degradacji materiałów może znacząco wpływać na dotychczas przyjęte strategie konserwacji i przeglądów pozostałych urządzeń i systemów wchodzących w skład poszczególnych warstw.
Dlatego przed przystąpieniem do realizacji programu RBI należy dokonać kompleksowej oceny obszaru produkcyjnego przedsiębiorstwa w następujących kategoriach: zarządzania i administracji, bezpieczeństwa procesowego, analizy zagrożeń i ryzyka, zarządzania zmianami, procedur operacyjnych, praktyki bezpiecznej pracy, szkoleń, integralności mechanicznej, Pre-Startup Safety Review, procedur awaryjnych, postępowania powypadkowego, zarządzania podwykonawcami i oceny systemu zarządzania.
Tego typu podejście jest nierozerwalnie związane ze zmianą kultury technicznej i organizacyjnej przedsiębiorstwa. Stanowi też jeden z podstawowych elementów doskonałości operacyjnej i umożliwia optymalizację funkcjonowania firmy produkcyjnej we wszystkich obszarach organizacyjnych, jednocześnie zapewniając właściwy poziom bezpieczeństwa procesowego i technicznego. Poza oczywistymi korzyściami płynącymi ze zwiększenia efektywności i poziomu wiarygodności badań diagnostycznych urządzeń oraz określenia precyzyjnej matrycy ryzyka dla wyposażenia instalacji wdrożenie tej metody niesie za sobą szereg wymiernych efektów ekonomicznych dla objętych nią przedsiębiorstw.
Wynika to m.in. z redukcji ryzyka wystąpienia awarii i związanych z tym nieplanowanych kosztów, optymalizacji czasu i zakresu prac realizowanych w czasie postojów remontowych, redukcji kosztów, w tym kosztów środowiskowych związanych z przygotowaniem instalacji produkcyjnych do prac remontowych, redukcji kosztów związanych z zarządzaniem zapasami produktów oraz utratą jakości produktów związanych z zatrzymaniem instalacji produkcyjnych etc.
UDT w porozumieniu z największymi polskimi firmami w branży rafineryjnej i petrochemicznej: Lotos SA, PKN Orlen SA i PERN „Przyjaźń” SA podjął działania zmierzające do implementacji najnowszych rozwiązań stosowanych na świecie. Uruchomiono programy pilotażowe dla instalacji w Orlenie i Basell Orlen Polyolefins (grupa kapitałowa PKN Orlen), dla których najbliższy postój remontowy przewidywany jest jesienią 2016 roku, oraz dla instalacji w Lotos SA, gdzie postój remontowy zaplanowany jest na wiosnę 2017 roku. W pierwszym kwartale tego roku ruszył pilotażowy program dla zbiorników magazynowych zlokalizowanych w bazie magazynowej PERN Plebanka.
Równolegle UDT rozwija kompetencje w zakresie nowoczesnych metod badawczych, co w połączeniu z programem RBI przekłada się na wzrost efektywności prowadzonych działań i stanowi gwarancję uzyskania realnych korzyści dla partnerów UDT w przemyśle. Dla tych gałęzi gospodarki, w których zaimplementowanie wprost norm API (np. energetyka, chemia) nie jest możliwe, UDT opracowuje innowacyjne programy eksperckie wykorzystujące elementy metodologii RBI.
Podstawowe wymagania, jakie muszą spełnić instalacje produkcyjne objęte programem eksperckim UDT, są analogiczne jak dla programu RBI, czyli: aktualna, nie starsza niż 5 lat analiza HAZOP, aktualne dokumentacje techniczne i specyfikacje materiałowe wyposażenia, dane dotyczące historii awarii, napraw, modernizacji, inspekcji i badań NDT, lokalizacji w instalacji oraz powiązania z innymi urządzeniami i elementami wyposażenia. Wdrożenie tych programów umożliwi osiągnięcie analogicznych efektów jak w przypadku implementacji norm API w przemyśle rafineryjnym. UDT zawarł porozumienie o współpracy w ramach programu eksperckiego z Grupą Azoty SA, a w najbliższym czasie będzie prowadził rozmowy z przedstawicielami sektora energetycznego.
Analiza ekspercka UDT pozwala na:
- optymalizację wykonywanych inspekcji i badań diagnostycznych urządzeń ciśnieniowych,
- opracowanie indywidualnych planów badań diagnostycznych i inspekcyjnych,
- zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia niebezpiecznego uszkodzeniu urządzeń.
Tak wypracowane procedury kontrolne i inspekcyjne niosą korzyści zarówno po stronie bezpieczeństwa technicznego, jak i działalności czysto biznesowej.
Przejawia się to w:
- zwiększeniu poziomu wiarygodności badań diagnostycznych,
- optymalizacji wydatków na utrzymanie ruchu,
- możliwości obniżenia kosztów przez:
– optymalizację zakresów prac remontowych,
– skrócenie czasu postoju remontowego (zwiększenie dostępności produkcyjnej),
– dodatkowe argumenty do negocjacji wysokości składek ubezpieczeniowych.
Tomasz Przybysławski dyrektor Biura Techniki – PKN Orlen SA
Prowadzony przez Urząd Dozoru Technicznego program zmian, między innymi w zakresie bezpieczeństwa procesowego, programów badań w oparciu o analizy ryzyka RBI oraz proaktywne i innowacyjne podejście do modelowania coraz lepszych wzorców w tej dziedzinie, są niezwykle ważne dla całego polskiego przemysłu. Dlatego PKN Orlen i UDT podpisały porozumienie dotyczące wspólnych działań na rzecz podnoszenia poziomu bezpieczeństwa technicznego instalacji produkcyjnych eksploatowanych przez koncern, co indukuje obustronny rozwój i wdrażanie najlepszych praktyk w tym zakresie. W dzisiejszym przemyśle kluczowe jest zarządzanie wiedzą, która pozwala na precyzyjne określanie ryzyk i podejmowanie działań niwelujących je, co przekłada się bezpośrednio na bezpieczną i efektywną eksploatację urządzeń. W mojej opinii Urząd Dozoru Technicznego pełni kluczową rolę partnera biznesu w tym procesie.
Tomasz Branicki dyrektor ds. Techniki – Grupa Lotos SA
Grupa Lotos SA jako rafineria w Gdańsku współpracuje z Urzędem Dozoru Technicznego od momentu jej powstania. Współpraca sięga lat 70. i obejmowała urządzenia podlegające pod dozór UDT na podstawie obowiązujących przepisów prawnych. Ponadto od 2011 roku GL SA rozpoczęła z UDT wspólne prace przy wdrażaniu planowania inspekcji wybranych urządzeń ciśnieniowych w oparciu o przeprowadzoną analizę ryzyka RBI. 17 kwietnia 2014 roku pomiędzy GL SA a UDT zostało podpisane porozumienie o wdrożeniu zasad planowania inspekcji urządzeń technicznych w oparciu o analizę ryzyka. O realizacji projektu RBI wspólnie z UDT zadecydowały zapisy w obowiązującym Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lipca 2003 roku w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji niektórych urządzeń ciśnieniowych (Dz.U. nr 135, poz. 1269). W przypadku odstąpienia od wykonywania co 3 lata rewizji wewnętrznej i co 6 lat prób ciśnieniowych – tak jest dla większości urządzeń ciśnieniowych w rafinerii – niezbędna jest akceptacja UDT zaproponowanego przez eksploatującego planu zastępczych badań. Aby proces ten ułatwić, przy wdrażaniu RBI postanowiono, że cały proces – zbieranie i weryfikacja danych, prowadzenie analiz oraz opracowanie planów inspekcji – będzie prowadzony wspólnie. Praca wykonywana jest rzetelnie, z zaangażowaniem, a wiedza z zakresu realizowanych prac u osób zaangażowanych w projekt pozwala na prowadzenie go zgodnie z przyjętymi standardami.
Zdjęcia: UDT
Dodaj komentarz