Syndrom chorego budynku — przyczyny, objawy, zapobieganie

Spora część ludzi spędza obecnie większość czasu we wnętrzach różnych budynków. Nie wszystkie z nich zapewniają komfortowe warunki bytowania, a część z nich jest wręcz szkodliwa dla zdrowia. Jeśli czujesz, że po wejściu do jakiegoś budynku ogarnia Cię gwałtowne zmęczenie lub pojawiają się bóle głowy, a objawy te ustępują po wyjściu na świeże powietrze, może to oznaczać, iż ów budynek dotknął syndrom chorego budynku. Co to jest, co go powoduje, jakie są jego objawy i co najważniejsze — jak mu zapobiegać? O tym opowiemy w niniejszym tekście.

Czym jest syndrom chorego budynku?

Syndromem chorego budynku, zwanym też zespołem dolegliwości chorego budynku lub SBS (od ang. Sick Building Syndrome), określa się zespół dolegliwości zdrowotnych, związanych z przebywaniem w danym budynku. Są one wywoływane bezpośrednio przez klimat wewnętrzny obiektu. Zły stan klimatu w pomieszczeniach, może być związany z wadami konstrukcyjnymi oraz różnymi czynnikami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Problem ten dotyka głównie budynki o źle działającej wentylacji, budowanych z kiepskiej jakości materiałów lub przesadnie uszczelnionych. Choć kojarzony jest przeważnie z budynkami użyteczności publicznej (np. muzeami, szkołami, bibliotekami i uniwersytetami) oraz miejscami pracy (np. biurowcami z open space), SBS często dotyka także obiekty mieszkalne, zarówno jednorodzinne, jak i zbiorowe. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała syndrom chorego budynku za istotne zagrożenie dla zdrowia i życia.

Przyczyny syndromu chorego budynku

Do wystąpienia SBS przyczynia się wiele czynników chemicznych i fizycznych, które można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. Zaliczają się do nich:

Wewnętrzne:

Chemiczne:

lotne związki organiczne (VOC/LZO),
dym tytoniowy,
substancje rozpylane w powietrzu, pochodzące z chemii gospodarczej lub mebli i innych elementów wyposażenia wnętrz (np. formaldehyd),
zanieczyszczenia chemiczne pochodzące z materiałów budowlanych — uszczelnień, łączników i pokryć (lakierów, farb, utwardzaczy itp.),
ozon pochodzący z kserokopiarek, drukarek i sprzętu komputerowego.

Fizyczne:

gwałtowne dobowe wahania temperatury lub wysoka temperatura panująca w pomieszczeniach,
zbyt niskie standardy czystości budynku,
niska wilgotność,
unoszące się w powietrzu cząsteczki kurzu, pleśni, zarodników grzybów, pyłków roślin oraz włókna z wykładzin i dywanów.

Zewnętrzne:

Chemiczne:

produkty spalania systemów ogrzewania i napędów samochodowych, stanowiące źródło dwutlenku (CO2) i tlenku węgla (CO),
związki uwalniane w wyniku odpowietrzenia kanałów wentylacyjnych i kanalizacji.

Fizyczne:

zanieczyszczenia wnoszone do budynku na ubraniach, obuwiu, sierści, łapach zwierząt itp.,
inne nietypowe czynniki.

Wszystkie te czynniki mają pośredni wpływ na rozwój dolegliwości związanych z SBS. Jednak główną przyczyną SBS jest brak odpowiedniej wentylacji, uniemożliwiający usunięcie z budynku wymienionych wyżej szkodliwych substancji i prowadzi do gromadzenia się ich w ilościach zagrażających zdrowiu.

Objawy Sick Building Syndrome

Niezdrowe środowisko budynków dotkniętych tym syndromem jest źródłem licznych dolegliwości, które dzieli się na objawy Syndromu Chorego Budynku (SBS) oraz chorób związanych z budynkiem (BRI od ang. Building Related Illnesses). Do tej drugiej grupy zalicza się choroby, które można przypisać konkretnemu czynnikowi obecnemu w danym budynku, a nie tylko ich ogólnemu zespołowi. O ile objawy związane z SBS ustępują w krótkim czasie po opuszczeniu dotkniętego nim budynku (pod warunkiem, że nie przebywa się w nim ciągle i długotrwale), tak BRI utrzymują się znacznie dłużej i mają o wiele poważniejsze konsekwencje, które wymagają leczenia. Jednakże częste i długotrwałe przebywanie w budynkach dotkniętych SBS może prowadzić do rozwoju m.in. astmy i innych chorób układu oddechowego, które mogą ciągnąć się latami. Poniżej przedstawiamy listę tych objawów.

Objawy SBS:

przemęczenie,
podrażnienie błon śluzowych gardła i zatok,
suchy kaszel,
wysychanie i podrażnienia skóry,
bóle i zawroty głowy,
ucisk w klatce piersiowej,
podrażnienie oczu,
ataki astmy,
mdłości/nudności,
omdlenia,
zaburzenia węchu i smaku,
problemy natury ogólnozdrowotnej lub neurotoksycznej.

Objawy BRI:

dreszcze,
bóle głowy,
bóle mięśni,
ucisk w klatce piersiowej,
zawroty głowy i nudności,
gorączka,
kaszel.

Jednym z najgłośniejszych (zwłaszcza w latach 70. XX wieku) przypadków związanych z SBS i wywoływanymi przez niego chorobami było zdarzenie w tzw. hotelu śmierci, czyli luksusowym Hotelu Bellevue-Stratford w Filadelfii. To właśnie tam, w 1976 roku podczas zjazdu weteranów wojennych Legionu Amerykańskiego Stanu Pensylwania, wskutek złego samopoczucia i innych groźniejszych dolegliwości (w tym także ciężkiego zapalenia płuc) hospitalizowano łącznie 221 osób, z których 34 (5 pracowników obsługi i 29 kombatantów) zmarło w krótkim czasie. Winowajcą okazała się obecna w klimatyzacji hotelu, a wtedy nieznana, bakteria Legionella pneumophila. Zarówno ją, jak i wywoływaną przez nią chorobę dróg oddechowych (chorobę legionistów/legionellozę) nazwano właśnie od tego wydarzenia.

Zachorowań na legionellozę nie trzeba niestety szukać obecnie tak daleko — w naszym kraju co roku zapada na nią kilka do kilkunastu osób. Częstym źródłem zakażenia bywają łaźnie, klimatyzacja, głowice natryskowe pryszniców, baseny oraz inne miejsca o wysokiej wilgotności i temperaturze.

Jak zapobiegać Syndromowi Chorego Budynku?

montaż nawiewników okiennych

Oto kilka rad, które pomogą ustrzec się przed SBS:

Do budowy i remontu domu wykorzystuj materiały budowlane dobrej jakości.
Zadbaj o skuteczność wentylacji w każdym pomieszczeniu — regularnie czyść i konserwuj urządzenia wentylacyjne (w tym także kratki i odpowietrzenia), a w razie wątpliwości co do ich skuteczności, skorzystaj z opinii eksperta.
Regularnie czyść i konserwuj klimatyzację.
Zadbaj o dopływ świeżego powietrza — w budynku o wentylacji grawitacyjnej, mechanicznej wywiewnej lub hybrydowej zamontuj nawiewniki w oknach.
Zadbaj o jakość powietrza w pomieszczeniach — zastanów się nad zakupem oczyszczacza powietrza (najlepiej z funkcją jonizowania) i wybieraj nawietrzniki z filtrem antysmogowym.
Pamiętaj o odpowiedniej wilgotności powietrza — tam, gdzie będzie to konieczne, wstaw nawilżacze lub pochłaniacze wilgoci.
Jeśli w którymś pomieszczeniu pojawi się pleśń, możliwie najszybciej zadbaj o jego osuszenie i odgrzybienie.
Świadomie dobieraj elementy wyposażenia wnętrz — unikaj materiałów gromadzących lub uwalniających toksyny.
Pamiętaj o zapewnieniu przepływu powietrza także w pomieszczeniach bez okien i własnych kanałów wentylacyjnych — korzystaj z wentylacji pośredniej.

Podsumowanie

Jeśli przebywanie w danym pomieszczeniu wywołuje przemęczenie, mdłości czy częste bóle głowy ustępujące niedługo po jego opuszczeniu, może to oznaczać, że ma się do czynienia z syndromem chorego budynku. Warto wtedy przyjrzeć się dokładnie takiemu budynkowi i jego wentylacji, aby odpowiednio wcześnie wyeliminować z niego szkodliwe czynniki. SBS może bowiem w dłuższej perspektywie prowadzić do poważnych schorzeń, np. chorób dróg oddechowych, a nawet śmierci.