siła samorządu terytorialnego

W br obchodzimy 25 lecie Samorządu Terytorialnego. Specjalnie na tą okazję ukazała się publikacja wydana przez Magazyn Gospodarczy FAKTY w której dziennikarze magazynu skierowali pytanie do przedstawicieli władz samorządowych.

W czym tkwi siła samorządu terytorialnego i co jest największym atutem jst po 25 latach od wejścia w życie reformy z 1990 roku?

Odpowiedzi publikujemy poniżej.

Leszek Kawski, burmistrz Wąbrzeźna
– 27 maja 1990 roku to dzień zmiany ustroju państwa. To koniec scentralizowanej władzy i decyzji przywożonych „w teczkach”. W tym dniu powstały samorządy z pełną autonomią. Była to najważniejsza, fundamentalna reforma. Dzięki niej stajemy się społeczeństwem obywatelskim. Decydujemy, kto pokieruje samorządem i mamy wpływ na jego rozwój. Uważam, że to samorządy zniwelowały przepaść, jaka dzieliła Polskę od Europy. Nieustający rozkwit, systematyczne inwestowanie w infrastrukturę społeczną i techniczną – to ich bezcenne osiągnięcia. A samorząd to ludzie – coraz bardziej wykształceni i kompetentni, poszukujący ambitnych wyzwań. Politycy – słuchajcie ich uwag w sprawach ważnych dla samorządów!

Anna Grygierek, burmistrz Strumienia
– Siłą samorządu byli i są ludzie. To oni tworzą swoją „małą ojczyznę”, każdego dnia inwestują w jej rozwój i zwiększają potencjał. Wybrane 27 maja 1990 roku w demokratycznych wyborach władze lokalne otrzymały ogromny przywilej, jakim jest decydowanie o kierunku rozwoju jednostek samorządu terytorialnego, w zgodzie z oddolnymi inicjatywami i ze świadomością realnego wpływu na ich kształt. Za największy atut jst uważam fakt, że mieszkańcy chcą zrzeszać się w stowarzyszeniach czy grupach nieformalnych i współpracować z władzą lokalną na rzecz rozwoju swojej miejscowości czy gminy. Władza jest w rękach mieszkańców, którzy biorąc udział w wyborach, decydują, kto będzie ich reprezentował. Jest to władza realna przynosząca efekty.

Marek Wesołowski, burmistrz gminy i miasta Kleczew
– Po uzgodnieniach okrągłego stołu i wyborach 4 czerwca 1989 roku nastąpiły dynamiczne zmiany ustrojowe w naszym państwie. Jedną z najważniejszych zmian była reforma administracji publicznej powołująca jednostki gminne i nadająca im status samorządności. Zmiana dotychczasowego centralizmu państwowego na samorządność lokalną zdecydowanie zmieniła mentalność lokalnych środowisk. To wyłaniani w demokratycznych wyborach radni, a od 2002 roku także wójtowie i burmistrzowie, mogą wspólnie i samodzielnie decydować o kierunkach rozwoju gminy, gospodarować jej budżetem oraz podejmować decyzje ważne dla mieszkańców swoich gmin.

Adam Krzysztoń, starosta łańcucki
– Reforma samorządowa zapoczątkowana 25 lat temu ma swoje korzenie w historycznym zrywie Solidarności. Właśnie dobrze pojęta solidarność międzyludzka, budowanie więzi społecznych oraz poczucia odpowiedzialności za swoją lokalną wspólnotę i małą ojczyznę stanowi o sile polskiego samorządu. Powiat łańcucki od samego początku owocnie współpracował z samorządami gminnymi z terenu powiatu. Dzięki tej współpracy dla dobra mieszkańców – nawet przy niewystarczających środkach finansowych – udało się zrealizować wiele inwestycji na powiatowych drogach i mostach, zmodernizować bazę oświatową, dostosować do standardów Dom Pomocy Społecznej czy część szpitalnych oddziałów.

Andrzej Szymański, burmistrz miasta i gminy Bieżuń
– Samorządy to największy sukces wolnej Polski i szereg korzystnych przemian społecznych, jakie zaszły od czasu ich reaktywacji. Ich siłą jest wyzwolenie aktywności społecznej, w wyniku której powstały stowarzyszenia i grupy nieformalne działające na rzecz małych ojczyzn. Określone kompetencje samorządu, długa lista zadań oraz możliwość zarządzania środkami finansowymi pozwoliły ukierunkować rozwój jednostek terytorialnych na realizację najpilniejszych celów umiejscowionych blisko lokalnej społeczności, sukcesywnie poprawiając stan infrastruktury oraz kondycję oświaty i kultury. Poprzez samorządy urzeczywistniła się idea realnej demokracji, a Polacy zyskali bezpośredni wpływ na formowanie się lokalnego społeczeństwa obywatelskiego.

Dariusz Latarowski, burmistrz miasta Grajewo
– Siłą samorządu terytorialnego są przede wszystkim jego mieszkańcy. Wynika to nie tylko z naszych doświadczeń, ale i z definicji wspólnoty samorządowej. O sile samorządu stanowi więc przedsiębiorczość, pracowitość, wykształcenie i otwartość jego mieszkańców. Od 1990 roku samorząd jest dla każdego z nas szkołą demokracji. W miarę rozwoju demokracji rozwija się też świadomość samorządowa mieszkańców. Największym atutem jst po 25 latach są właśnie ludzie, którzy z wielką odwagą przyjęli na siebie odpowiedzialność za kształtowanie społeczności lokalnych i budowanie swoich małych ojczyzn. Efekty wspólnej pracy umacniają w przekonaniu, że zwykli ludzie są w stanie dokonywać rzeczy niezwykłych.

Henryk Lakwa, starosta opolski
– Reforma samorządowa znacząco przekształciła sektor życia publicznego. Samorząd stał się czynnikiem rozwoju ekonomicznego i społecznego. Inwestuje w oświatę, służbę zdrowia, kulturę, infrastrukturę drogową, a także podejmuje decyzje, konsultując je ze społecznością lokalną. Wyzwolone w ludziach kreatywność i determinacja wpłynęły korzystnie na racjonalizację wydatków publicznych. Pozyskane z Unii Europejskiej środki wpłynęły na poprawę jakości życia mieszkańców i otworzyły państwo na świat – po obu stronach granicy pękły bariery i złamano stereotypy. Polska stała się krajem atrakcyjnym ekonomicznie i turystycznie. Zdecydowanym atutem polskiego samorządu są ludzie, silnie związani z małą ojczyzną.

Bogusław Kmieć, burmistrz Sędziszowa Małopolskiego
– Zmiany ustrojowe wprowadzone w 1990 roku spowodowały odrodzenie idei samorządności, przejawiającej się nie tylko w możliwości wyboru organów samorządowych, lecz także w decydowaniu o kierunkach rozwoju społeczno-gospodarczego naszych małych ojczyzn, co stanowi ich główną siłę. To przecież na poziomie lokalnym najlepiej znamy potrzeby mieszkańców i staramy się na nie na bieżąco reagować. Moim zdaniem przekazanie określonych kompetencji samorządom sprawdziło się, a co najważniejsze, decyzja o realizacji wielu zadań była wynikiem inicjatywy mieszkańców i wspólnie wypracowanej wizji rozwoju gminy. Coraz większa aktywność mieszkańców w procesie zarządzania gminą to również dobra strona samorządu.

Wojciech Walulik, burmistrz Augustowa:
– Siłą samorządu terytorialnego jest przede wszystkim fakt, że mieszkańcy – poprzez wybranych przez siebie w wyborach bezpośrednich przedstawicieli – mają wpływ na rozwiązywanie spraw i rozwój swojej miejscowości. Aktywizacja i uczestnictwo w życiu lokalnej społeczności podnosi świadomość społeczną i wzmaga w mieszkańcach poczucie odpowiedzialności za funkcjonowanie ich małej ojczyzny. Największą wartością jst jest możliwość planowania i decydowania o dobrze znanym obszarze zgodnie z potrzebami jego mieszkańców, a przy tym niezależnie od władz centralnych. Wzmacnia to siłę społeczności lokalnej i powoduje wzrost znaczenia współdziałania na poziomie lokalnym.

Ryszard Brejza, prezydent Inowrocławia
– Siła samorządu tkwi w potencjale mieszkańców jst. W zależności od warunków lokalnych, oczekiwań i tradycji, samorząd umożliwia mieszkańcom optymalne wykorzystanie posiadanych przez nich atutów, co wpływa na komfort życia i poczucie lokalnego patriotyzmu. Kiedyś mówiono „to oni podjęli decyzję w tym mieście”, dziś coraz częściej „oni” zastępowane jest przez „my”, a „w tym” – „w naszym”. Za większość spraw dotyczących miejsca, w którym żyjemy, odpowiadają władze lokalne, które sami wybieramy i do których możemy być wybrani. Tylko od nas zależy, na ile skorzystamy z danej nam w demokratycznym ustroju szansy. Nie jesteśmy już „ptaszkami zamkniętymi w klatce”, o których potrzeby dba ten, kto nas w niej zamknął.

Marcin Majcher, burmistrz Ożarowa
– Pierwsze dni samorządu terytorialnego w 1990 roku stanowiły ogromny przełom w strukturze poczynań administracyjnych. Wielkie oczekiwania wobec tworzącego się prawa stanowiły czynnik mobilizujący do aktywnego udziału w życiu społecznym. Pierwsze jst w euforii przystąpiły do demokratyzacji życia społecznego i rozwiązywały najważniejsze problemy lokalne. Osiągnięcia samorządu należy oceniać jako wielki skok cywilizacyjny, który wynikał z wnikliwej analizy potrzeb lokalnych. Powszechne wybory samorządowe uświadomiły wyborcom, że ich głos się liczy. Umocowanie samorządów w przedstawicielstwie wybranym w powszechnych wyborach daje gwarancję realizacji zadań i pomysłów reprezentantów wszystkich grup społecznych.

Bernard Turski, starosta kościański
– Rok 2015 jest dla samorządów rokiem jubileuszowym. Właśnie mija 25 lat od wdrożenia reformy samorządowej i przeprowadzenia pierwszych wolnych wyborów do władz lokalnych. Dziś można już bez cienia wątpliwości stwierdzić, że był to moment przełomowy we współczesnej historii Polski, bowiem to na szczeblu lokalnym zapadają najważniejsze decyzje dotyczące życia poszczególnych społeczności. Przywrócenie idei samorządności dało ludziom nie tylko podmiotowość oraz zdolność do działania we własnym imieniu, lecz także stało się szansą na postęp ekonomiczny i rozwój społeczny Polski. To między innymi dzięki wspólnej ciężkiej pracy, inicjowanej przez samorządy przy udziale obywateli, żyjemy w innym kraju niż ćwierć wieku temu.

Tadeusz Sawicki, wójt gminy Włodawa
– Po wielu latach słuchania i wykonywania decyzji płynących „z góry” w roku 1990 do świata lokalnych społeczności dotarł promień nadziei na lepsze jutro. Mieszkańcy wybrali swoje władze i wyciągnęli ręce po „swoje” sprawy. Nie przeraził ich ogrom obowiązków i spraw do rozwiązania, a ich zapału nie wyhamowała nawet skromna ilość środków finansowych. Każdy chciał być budowniczym zachodzących zmian. Rady sołeckie, koła gospodyń wiejskich, ochotnicze straże pożarne, stowarzyszenia i organizacje lokalne włączyły się w budowanie „nowego”. Wszyscy zrozumieli, że to, co ich otacza, może w wielkim stopniu zależeć od nich samych. Zrozumieli, że to lokalna społeczność musi być siłą napędową zmian na lepsze.

Arkadiusz Kosiński, burmistrz gminy Brwinów
– Mądra zmiana ustrojowa sprzed 25 lat, związana z decentralizacją władzy i przekazaniem znacznych uprawnień utworzonym samorządom lokalnym, wyzwoliła olbrzymi potencjał drzemiący w Polakach. Okazało się, że największą siłą samorządu są właśnie mieszkańcy miast i gmin, którzy za sprawą reformy samorządowej zaczęli naprawdę mocno utożsamiać się ze swoimi małymi ojczyznami. To dzięki lokalnemu zaangażowaniu społecznemu i pomysłowości ludzi, a także wykorzystaniu wielkiego atutu samorządu terytorialnego, jakim jest podejmowanie decyzji nie „gdzieś tam na górze”, ale „w terenie”, obraz naszych miast, miasteczek i wsi, a tym samym wizerunek całej Polski, w zauważalny sposób zmienił się na lepsze.

Stanisław Kuczyński, starosta drawski
– Nie ulega wątpliwości, że siła samorządu tkwi w jego mieszkańcach – ich postawach, zaangażowaniu, przedsiębiorczości. Ludzie aktywnie uczestniczący w życiu powiatu stanowią o jego potencjale, a zarazem mają niebagatelny wpływ na rozwój swojego miejsca zamieszkania, zarówno pod względem społecznym, jak i ekonomicznym. Dużą rolę w tym procesie odgrywają stowarzyszenia, lokalni liderzy, animatorzy kultury i różne grupy społeczne. Silny kapitał ludzki stanowi podstawę do budowania świadomego i aktywnego społeczeństwa, co procentuje w przyszłości. Właśnie reforma z 1990 roku zapoczątkowała dążenie do rozwoju świadomości samorządowej społeczności lokalnej, którą należy uznać za jeden z jej największych atutów.

Dariusz Stopa, starosta siedlecki
– Siła samorządu? Tworzą go sami mieszkańcy gminy, powiatu, regionu. Znają problemy swoich małych ojczyzn, dlatego polepszają lokalne warunki życia, budując i remontując szkoły, obiekty sportowe, drogi, zapewniając opiekę socjalną potrzebującym, chroniąc środowisko, dbając o jakość usług opieki zdrowotnej i zachowanie tradycji oraz dziedzictwa kulturowego. W ciągu minionych 25 lat samorządy wypełniły swoją misję: zmieniły nasze życie na lepsze. Obecnie ewoluują – inspirują tworzenie społeczeństwa obywatelskiego, aktywizują społeczności lokalne do udziału w ustalaniu kierunków działania. O tym, jak ważną misję do spełnienia mają samorządy, świadczy liczny udział mieszkańców w wyborach samorządowych.

Przemysław Konrad Staniszewski, prezydent miasta Zgierza
– Wprowadzenie samorządu to jedna z fundamentalnych reform przeprowadzonych w Polsce po zmianach ustrojowych w 1989 roku. Jej celem była decentralizacja władzy i przeniesienie ośrodków decyzyjności na poziom lokalny. Na mocy ustawy w ponad dwóch tysiącach gmin wprowadzono suwerenny samorząd terytorialny. Największym jego atutem jest to, że jako najniższy szczebel administracji państwowej jest najbliżej obywatela i lokalnych problemów. To pozwala dokładnie określić aktualne potrzeby i kierunki rozwoju gminy. Największą zaś siłą samorządu są mieszkańcy, którzy korzystają ze swoich praw i aktywnie uczestniczą w lokalnej demokracji, przez co stają się gospodarzami w swoich małych ojczyznach.

Artur Zych, burmistrz gminy Wleń
– Największym atutem samorządu terytorialnego jest znajomość potrzeb lokalnej społeczności i możliwość realizacji zadań służących zaspokojeniu tych potrzeb. To jednocześnie najistotniejsza rola samorządowców. Dzięki tym działaniom zmienia się nie tylko region, ale i Polska. Siłą samorządu jest również możliwość samostanowienia w istotnych problemach i wyboru najlepszych kierunków rozwoju. Dziś do atutów samorządu należałoby zaliczyć także coraz wyższy poziom obsługi mieszkańców, wynikający z wykształcenia kadry. Przejawia się to choćby tym, że aby załatwić swoją sprawę w urzędzie, coraz częściej nie trzeba wychodzić z domu. To pozytywny aspekt funkcjonowania jst, sprzyjający osobom niepełnosprawnym.

Edward Łukaszewski, wójt gminy Brodnica
– Siła samorządu terytorialnego to efekt przeprowadzonej w 1990 roku reformy samorządu terytorialnego, która dała mieszkańcom gmin możliwość samodzielnego rozwiązywania własnych spraw przez nich samych. Samorząd zyskał przywilej samodecydowania i planowania na podległym sobie obszarze i stał się prawdziwą wspólnotą mieszkańców danego terenu. Nasze społeczności zyskały szansę aktywizacji i uczestnictwa w życiu lokalnym, a przy tym poczuły się odpowiedzialne za jego kształt i funkcjonowanie, a co za tym idzie przyszłość swoich małych ojczyzn. Dzięki temu nastąpiła znaczna integracja mieszkańców wokół działań dla dobra wspólnego, budowy społeczeństwa obywatelskiego i wyłonili się lokalni liderzy.

Krzysztof Glajcar, wójt gminy Goleszów
– Samorząd terytorialny zadania własne wykonuje w swoim imieniu i na własną odpowiedzialność, posiada osobowość prawną, a jej samodzielność podlega ochronie sądowej. Dlatego, odnosząc się do postawionego pytania, siła samorządu tkwi w efektywności postępowania. Jest też wyrazem samodzielności, przejmowania odpowiedzialności za sprawy lokalne przez mieszkańców, jest sposobem realizacji państwa obywatelskiego. Największym atutem jst po 25 latach od wprowadzenia reformy jest permanentna realizacja zadań – również i tych, które są nakładane na samorząd bez dodatkowych środków finansowych, co jest niezgodne z przepisami ustawy zasadniczej, a konkretnie art. 167 ust. 4 Konstytucji RP.

Teresa Mazurek, wójt gminy Świdnica
– Wśród sukcesów minionego 25-lecia przede wszystkim zwróciłabym uwagę na wprowadzenie bezpośredniego wyboru wójtów, burmistrzów, prezydentów miast i radnych oraz reformę administracji. Odtąd samorząd terytorialny stał się jednym z filarów napędowych demokratycznego państwa, a mieszkańcy mają realny wpływ na ich sprawy. To właśnie możliwość oddolnego decydowania o własnym budżecie i trzykrotne oglądanie każdej wydanej złotówki stanowi tajemnicę tego sukcesu. Rangę danego samorządu budują przede wszystkim mieszkańcy. To od ich aktywności zależy z jakim zaangażowaniem pracuje lokalna administracja i jakie osoby wybierane są do rady gminy. Ważne, by ta aktywność nie ograniczała się tylko do wyborów, ale była widoczna w trakcie kadencji.

Jarosław Augustowski, starosta grajewski
– Reforma samorządowa dała społeczeństwu możliwość podejmowania decyzji, które służą dobru wspólnoty lokalnej. Systematyczne działania władz samorządowych z uwzględnieniem potrzeb mieszkańców oraz przy ich współudziale to istotny czynnik rozwoju ekonomicznego i gospodarczego kraju. Wypracowanie zasad owocnej współpracy skutkuje inwestycjami na poziomie lokalnym, m.in. w zakresie oświaty, infrastruktury drogowej, zdrowotnej, społecznej. Siła samorządu tkwi więc w tworzeniu więzi społecznych, dzięki którym obywatele utożsamiają się z daną społecznością i tworzą klimat do rozwoju społeczności lokalnej na różnych płaszczyznach. Funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego skłania do odpowiedzialności oraz wpływa na wiele obszarów życia.

Piotr Wojciechowski, burmistrz miasta i gminy Skępe
– Najważniejszym aspektem reformy jest zmiana sposobu myślenia lokalnych społeczności. Uzyskaliśmy świadomość, że gmina, w której mieszkamy, jest naszym wspólnym dobrem, i to od nas zależy, jak będzie się ona rozwijać. Uzyskaliśmy również narzędzia do realizacji tych działań, jakimi są system wyboru władz lokalnych – zarówno prawodawczych, jak i wykonawczych, a także powierzenie samorządom odpowiedzialności za szereg obszarów działalności warunkujących rozwój lokalny, za które wcześniej odpowiadały władze centralne. Minusem jest z pewnością niedostateczne wsparcie finansowe tych działań przez Państwo, jednakże nie może to przesłaniać niewątpliwego sukcesu przełomowych zmian sprzed 25 lat.

Roman Kałamarz, wójt gminy Jarosław
– Jednym z największych atutów wejścia w życie reformy z 1990 roku jest fakt, że mieszkańcy mają bezpośredni wpływ na wybór organów uchwałodawczych i wykonawczych. To osoby mieszkające na terenie danej gminy decydują o tym, komu powierzą sprawowanie władzy. Wzrasta poziom edukacyjny społeczeństwa, dzięki czemu obywatele wiedzą zdecydowanie więcej niż osoby żyjące kilka dekad temu, mają poczucie praw i obowiązków oraz wiedzą, jak z nich korzystać. Dużo zmieniło wejście Polski do Unii Europejskiej, m.in. można pozyskiwać środki na różnego rodzaju działania inwestycyjne. Oceniając reformę, trzeba stwierdzić, że pozytywnie wpłynęła na ludzi – wyzwala ambicje i wyrównuje szanse.