Nowe obowiązki samorządów od stycznia 2022 roku

W styczniu 2022 r. zaszły istotne zmiany w przepisach dotyczących samorządu terytorialnego. 3 najważniejsze akty prawne, które wpłyną na zmianę obowiązków władz lokalnych, to: ustawa o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o odpadach z 11 sierpnia 2021 roku, nowelizacja ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz zmiany w prawie budowlanym, które weszły w życie 3 stycznia 2022 r.

paragraf

Warto podkreślić, że zmiany niektórych przepisów, które nie dotyczą bezpośrednio samorządów, również wpłyną na funkcjonowanie władz lokalnych. Przykładem może być podniesienie minimalnego wynagrodzenia z 2800 brutto zł do 3010 zł brutto od 1 stycznia br. Będzie ono miało duży wpływ na finanse samorządów, zwiększą się bowiem wydatki na wynagrodzenia, a także zmienione zostaną umowy w sprawie zamówień publicznych trwające dłużej niż 12 miesięcy.

Zmiany w prawie budowlanym sprawiły, że część powstających domów jednorodzinnych nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Prowadzenie inwestycji w tych przypadkach nie wymaga również ustanowienia kierownika budowy ani prowadzenia dziennika budowy. Co więcej, nie podlega kontroli organów administracji architektoniczno-budowlanej przed rozpoczęciem prac.

Rozpoczęcie budowy domów jednorodzinnych wolnostojących do 2 kondygnacji i łącznej powierzchni nieprzekraczającej 70 mkw. dla własnych celów mieszkaniowych i w obrębie własnej działki odbywa się od stycznia 2022 r. na podstawie zgłoszenia, nie zaś – jak dotąd – na podstawie pozwolenia na budowę.

Zmiany w przepisach dotyczących ochrony środowiska

Samorządy otrzymały natomiast więcej czasu na dostosowanie się do wymogów ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Jej wejście w życie zostało przesunięte z 31 grudnia 2021 r. na 31 grudnia 2022 r.

Na Portalu Samorządowym czytamy: „(…) w obecnym kształcie przepis przewiduje, że umowy zawarte przez jednostki samorządu terytorialnego na wykonywanie zadań publicznych, z wyłączeniem publicznego transportu zbiorowego, wygasają z dniem 31 grudnia 2022 r., jeżeli nie zapewniają wykorzystania pojazdów elektrycznych lub pojazdów napędzanych gazem ziemnym w ramach floty pojazdów użytkowanych przy wykonywaniu tych zadań na poziomie co najmniej 10 procent”.

Część obowiązujących w tym roku zmian wprowadzono jeszcze w roku ubiegłym. Dotyczy to np. ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawy Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o odpadach.

Nowelizacja umożliwia obciążenie opłatami za odpady nie tylko właścicieli lokali, lecz także inne osoby dysponujące tytułem prawnym do lokalu w budynku wielolokalowym, osoby faktycznie zamieszkujące lub użytkujące lokal. Oznacza to, że opłaty obciążą osoby, które faktycznie wytwarzają śmieci. Można będzie również stosować indywidualne oznaczenie worków i pojemników na odpady umożliwiające identyfikację gospodarstwa domowego, z którego pochodzą. Ma to zmobilizować mieszkańców do prowadzenia segregacji odpadów.

Z drugiej jednak strony gminy uzyskały możliwość odstąpienia − w określonych warunkach − od selektywnego zbierania odpadów na podstawie decyzji ministra odpowiedniego do spraw klimatu.

Nowy zakres odpowiedzialności samorządowej

Nowelizacja ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych przewiduje obowiązek stworzenia rejestru umów zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych w formie pisemnej, których wartość przekracza 500 zł. Rejestr taki prowadzi Ministerstwo Finansów (art. 3a). Umowy wymienione w ustawie mogą być udostępniane. Przepisy te wprowadzają dodatkowy obowiązek sprawozdawczy dla samorządów, którego niewypełnienie grozi odpowiedzialnością karną.

Jednocześnie samorządy zostaną zwolnione z obsługi programu „500 Plus”. Jednostką, która przejmie odpowiedzialność za świadczenie, stanie się odpowiedni do miejsca zamieszkania wnioskodawcy Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Nowym obowiązkiem samorządów, wprowadzonym od 18 grudnia 2021 r., stało się przyjmowanie przez nie zgłoszeń o wystąpieniu na ich terenie inwazyjnego gatunku obcego. Chodzi o rośliny lub zwierzęta, które nie pochodzą z danego ekosystemu, a ich obecność może stanowić zagrożenie dla środowiska, gospodarki lub zdrowia człowieka.

Od 8 grudnia 2021 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. Jak czytamy w ustawie: „Ustawa określa zasady otwartości danych, zasady i tryb udostępniania i przekazywania informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania oraz podmioty, które udostępniają lub przekazują te informacje. (Art. 1, Dz.U. 2021 poz. 1641)”.

Zgodnie z treścią ustawy pod pojęciem informacji sektora publicznego rozumie się każdą treść lub jej część, niezależnie od sposobu utrwalenia, w szczególności w postaci papierowej, elektronicznej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej, będącą w posiadaniu podmiotu zobowiązanego (Art. 2 pkt. 8). Przyjęcie ustawy wynika z konieczności wprowadzenia w Polsce dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/1024 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego.

Samorządy a gospodarka nieruchomościami

We wrześniu 2021 r. weszła w życie Ustawa z dnia 8 lipca 2021 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, które skutkują zmianą mechanizmów zarządzania nieruchomościami Skarbu Państwa będącymi we władaniu innych podmiotów. Znowelizowana ustawa o gospodarce nieruchomościami nakłada nowe obowiązki na starostów. Mają oni sporządzać trzyletnie plany zagospodarowania nieruchomości Skarbu Państwa będących we władaniu powiatów. Wpływ na decyzje starostów dotyczące nieruchomości Skarbu Państwa mają wojewodowie, którzy mogą również żądać od starostów informacji o nieruchomościach z potencjalnym przeznaczeniem do wykonywania zadań na cele publiczne.

Wojciech Ostrowski