Indeks Zdrowych Miast drogowskazem dla samorządowców
Jak wynika z danych GUS, ok. 60 proc. populacji w Polsce mieszka w miastach. To na tych obszarach znacznie szybciej rośnie odsetek osób chorujących przewlekle. Statystyki wskazują m.in. na większą liczbę osób z miast w porównaniu z mieszkańcami terenów wiejskich, u których diagnozuje się choroby układu oddechowego, w tym dolegliwości astmatyczne czy choroby układu krążenia.
Grupa LUX MED, która jako członek UN Global Compact realizuje projekty wspierające cele zrównoważonego rozwoju i propaguje ideę zielonej transformacji, głosząc hasło „nie ma zdrowego człowieka bez zdrowego środowiska”, zdecydowała się sprawdzić, co sprawia, że miasta są zdrowe i jakie czynniki wpływają na ich kondycję.
W jakim celu powstał Indeks Zdrowych Miast?
Indeks Zdrowych Miast to autorskie, długofalowe przedsięwzięcie Grupy LUX MED, przygotowane wspólnie z badaczami ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz Fundacji Gospodarki i Administracji Publicznej. To największe w Polsce badanie oceniające kondycję 66 miast na prawach powiatu, a zarazem narzędzie, które w szerokim ujęciu pokazuje, co jest ważne dla mieszkańców, na jakie aspekty zwrócić uwagę i w co inwestować, aby tworzyć zdrową i zrównoważoną przestrzeń miejską.
Celem analizy zidentyfikowanych czynników, które wpływają na jakość życia w mieście i zdrowie mieszkańców, było dostarczanie eksperckiej wiedzy samorządom, aby te mogły zapewnić jak najlepsze warunki dla utrzymywania dobrego stanu zdrowia w swoich społecznościach. Twórcy Indeksu Zdrowych Miast postawili kluczowe pytania, przede wszystkim: co oznacza termin zdrowe miasto i jakie są główne obszary, w których miasta mogą i podejmują działania, aby poprawić jakość życia, a zarazem zdrowie mieszkańców.
Co wpływa na zdrowie polskich miast?
W Indeksie Zdrowych Miast wyłoniono 8 głównych obszarów ważnych z punktu widzenia tworzenia warunków dla zdrowego życia: zdrowie, ludność i pokolenia, usługi komunalne i społeczne, edukacja, mieszkalnictwo, środowisko, infrastruktura, przestrzeń. Na ich podstawie powstał zestaw 68 wskaźników, wykorzystujących dane publikowane w Banku Danych Lokalnych GUS lub pochodzące z innych źródeł administracyjnych. Dokładnej analizie poddano m.in. realizowane programy zdrowia publicznego, umieralność na wybrane choroby cywilizacyjne, powierzchnię terenów zielonych czy jakość powietrza.
W obszarze „Zdrowie” przebadano m.in. programy profilaktyki zdrowotnej, pogrupowane na ponad 20 kategorii tematycznych (np. nowotwór piersi, rak szyjki macicy, choroby układu krążenia, choroby narządów wzroku i słuchu) oraz średni koszt realizacji tych działań w przeliczeniu na mieszkańców danego miasta. Przykładowo Warszawa wprowadziła aż 359 badań profilaktycznych, podczas gdy średnia wśród badanych miast wyniosła 42.
Czynniki wyboru najzdrowszych miast
Kategoria „Ludność i pokolenie” objęła analizę takich czynników, jak mediana wieku mieszkańców, współczynnik feminizacji (liczba kobiet na 100 mężczyzn), zgony osób w wieku do 65. roku życia czy saldo migracji. Ważnym obszarem są także „Usługi komunalne i społeczne”. W trakcie badania tej kategorii rozpatrywano m.in. ilość zmieszanych odpadów zebranych w ciągu roku na 1 mieszkańca czy liczbę obiektów sportowych na 100 tys. osób. W ramach prac nad obszarem „Edukacja” badacze przeanalizowali wyniki m.in. egzaminów ósmoklasisty i matur. Sektor „Środowisko” to chociażby powierzchnia terenów zielonych w mieście czy długość ścieżek rowerowych w relacji do długości dróg. W Sopocie, który został liderem tej kategorii, na 100 tys. osób przypada prawie 189 obiektów sportowych, gdzie średnia dla Polski wyniosła zaledwie 19,7.
Obszar „Mieszkalnictwo” sprowadza się do m.in. analizy odsetku lokali bez toalet czy centralnego ogrzewania. Dwie ostatnie kategorie sektorowe to „Infrastruktura” i „Przestrzeń”. W pierwszej z nich zwrócono uwagę np. na liczbę samochodów na 100 mieszkańców, a w drugiej − na procentowy udział wód powierzchniowych w powierzchni miasta.
Po analizie wszystkich czynników i podsumowaniu wyników najzdrowszym miastem w Polsce okazała się Warszawa. W kategoriach sektorowych liderami zostały: Opole, Rzeszów, Białystok, Gliwice, Sopot, Nowy Sącz i Świnoujście.
Inspiracja i drogowskaz dla samorządów
Analiza i wnioski z projektu pełnią nie tylko rolę inspiracji czy zachęty, lecz także realnego drogowskazu zmian, który jasno pokazuje, co możemy zrobić i o które obszary należy się zatroszczyć, żeby sprzyjać zdrowemu stylowi życia. Biznes, administracja i samorządy mają stosowne narzędzia, żeby wspólnie tworzyć zrównoważone miasta, a w efekcie wpływać na zdrowie ich mieszkańców.
Współcześnie miasta mierzą się z wieloma wyzwaniami społecznymi, gospodarczymi, ekonomicznymi, ale także tymi z zakresu ekologii. Rosnący poziom zanieczyszczenia i kryzys klimatyczny to tylko wybrane spośród wielu problemów, z którymi muszą zmagać się włodarze miast. Narzędzie opracowane przez ekspertów pozwoli im nadać priorytety działaniom w konkretnych obszarach.
Publikacja Indeksu Zdrowych Miast była punktem wyjścia do podjęcia dyskusji z samorządowcami o najlepszych rozwiązaniach, wartych wdrożenia. Pierwsza edycja pokazała, że władze miast podejmują szereg inicjatyw na rzecz jakości życia mieszkańców. Włodarze miast są otwarci na współpracę z sektorem biznesu i chcą łączyć siły, by wspólnie wypracowywać jak najkorzystniejsze scenariusze przyszłości dla miast. W styczniu br. Grupa LUX MED zorganizowała wraz z twórcami raportu webinar „Zdrowe miasta – dobra przestrzeń do życia”, będący przestrzenią do szczegółowego omówienia obszarów Indeksu, a także wymiany myśli, w celu ulepszenia drugiej edycji Indeksu, planowanej na jesień tego roku. W spotkaniu udział wzięli wiceprezydenci, rzecznicy miast, a także przedstawiciele Wydziałów: Zdrowia, Ochrony Środowiska i Polityki Społecznej.
Wszystkie poddane analizie obszary wymagają stałego monitorowania i wprowadzania zmian w celu polepszenia jakości życia i zdrowia mieszkańców polskich miast. Wychodząc z założenia, że najważniejszy jest dialog, uzupełnieniem rankingu będą wyniki badania ankietowego, które jest skierowane do władz lokalnych i mieszkańców. Analiza ta pozwoli uzupełnić raport o dodatkowe informacje, niedostępne w danych statystycznych.
Joanna Węgrzynowska, manager ds. ESG, Grupa LUX MED
Dodaj komentarz