Energetyka węglowa będzie nas dużo kosztować
Trwanie przy energetyce opartej na węglu może oznaczać dodatkowe 34 tys. zgonów oraz tysiące nowych przypadków chorób i utraconych dni pracy do 2049 r. Można uniknąć takich skutków i zaoszczędzić nawet 273 mld zł, jeśli Polska zdecyduje się na wygaszenie produkcji energii z węgla do 2030 r. Nowy raport organizacji Health and Environment Alliance (HEAL) „Szkodliwy węgiel. Jak rezygnacja ze spalania węgla poprawi stan zdrowia publicznego w Polsce?” analizuje korzyści zdrowotne z wcześniejszej rezygnacji z energetyki węglowej.
Polska to najbardziej uzależniony od produkcji energii ze spalania węgla kraj w Unii Europejskiej. Spośród zainstalowanych obecnie 60,1 GW mocy wytwórczych w listopadzie 2022 r. aż 36 GW stanowiły elektrownie konwencjonalne. W 2021 r. elektrownie węglowe wyprodukowały 72,4 proc. energii elektrycznej w kraju.
Choć odnawialnych źródeł energii będzie przybywać, m.in. na skutek polityki klimatycznej UE i spadających cen takich instalacji, to sytuacja w Polsce nie wskazuje na szybkie zastąpienie nimi źródeł konwencjonalnych. Wojna w Ukrainie i wynikające z niej embargo na import paliw kopalnych z Rosji jeszcze bardziej obnażyły wrażliwość polskiego sektora energetycznego, w dużym stopniu opartego na surowcach zza granicy.
Polska jest jedynym krajem UE, który nie wyznaczył daty odejścia od węgla. Terminem, który może wskazywać na plany wygaszenia sektora węglowego, jest rok 2049, zamieszczony w umowie społecznej między rządem a górnikami. Nie jest to jednak wiążąca data. Jest ona również zbyt późna, żeby umożliwić skuteczną ochronę zdrowia i życia mieszkańców Polski.
Poważne konsekwencje trwania przy energetyce węglowej
Jak wskazują obliczenia ujęte w raporcie, tak długi okres spalania węgla będzie wiązał się z licznymi konsekwencjami zdrowotnymi wskutek zanieczyszczeń powietrza oraz wysokim rachunkiem wynikającym z utraconych dni pracy czy obciążenia sektora opieki medycznej.
Elektrownie węglowe emitują szkodliwe czynniki zanieczyszczające powietrze oraz znaczne ilości gazów cieplarnianych. Mimo że głównymi źródłami zanieczyszczeń powietrza w Polsce są emisja z domowych pieców oraz transport, zanieczyszczenia wydobywające się z kominów elektrowni również istotnie wpływają na zdrowie.
Najnowsza publikacja HEAL wylicza skutki zdrowotne oraz koszty generowane w wyniku emisji głównych monitorowanych substancji: pyłów zawieszonych PM2.5 i PM10, dwutlenku azotu oraz ozonu. − Niestety, elektrownie węglowe pozostają istotnym źródeł zarówno emisji gazów cieplarnianych, jak i zanieczyszczeń powietrza. Nie są głównym winowajcą, jeśli chodzi o smog w Polsce, jednak biorąc pod uwagę całość emisji, stanowią poważne zagrożenie dla naszego zdrowia. Powinniśmy jak najszybciej zrezygnować ze spalania szkodliwego węgla we wszystkich sektorach, w tym w energetyce. Najszybszy scenariusz odejścia od paliw kopalnych zapewni najmniejsze szkody zdrowotne i znaczną oszczędność kosztów − twierdzi Weronika Michalak, dyrektorka organizacji HEAL Polska.
W dokumencie dla kalkulacji przyjęto trzy scenariusze odejścia Polski od węgla. Na ich podstawie obliczono skutki oraz koszty zdrowotne.
Scenariusz 2030
Pierwszy scenariusz zakłada, że wszystkie polskie elektrownie spalające paliwa kopalne zostaną wygaszone do końca 2030 r. Taka data jest też zgodna z zaleceniami naukowców badających zmianę klimatu oraz raportem Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (z ang. IPCC). Według tego scenariusza jedynymi konwencjonalnymi źródłami energii, z których będziemy korzystać po 2030 r., są biomasa i biogaz (zgodnie z założeniami dokumentu „Polityka Energetyczna Polski do 2040 roku”).
To najbardziej ambitny scenariusz, gdzie negatywne skutki zdrowotne wynikające z kolejnych kilku lat spalania węgla będą najmniejsze. Jego realizacja pozwoli uniknąć (w stosunku do najpóźniejszego scenariusza) m.in.: 494 399 przypadków objawów astmy u dzieci z powodu narażenia na pył PM10, ponad 24 tys. hospitalizacji z chorobami układu krążenia i układu oddechowego z powodu PM2.5, 24 tys. przedwczesnych zgonów oraz wielu innych przypadków chorób czy utraconych dni pracy.
Scenariusz ten pozwoli zaoszczędzić 273 mld zł. − Odejście od węgla do 2030 r. to potrzebny krok, aby odpowiednio zadbać o zdrowie ludzi. To również kluczowa decyzja, żeby spełnić wytyczne polityki klimatycznej UE i Porozumienia Paryskiego − komentuje Anne Stauffer, wicedyrektorka i kierowniczka strategiczna HEAL. Jak dodaje, musimy wreszcie skończyć ze sztucznym podtrzymywaniem przy życiu zanieczyszczającego sektora węglowego i zmuszaniem ludzi do płacenia za to swoim zdrowiem. − Zanim Polska dostanie jakiekolwiek środki unijne, powinna spełnić warunek wyznaczenia ambitnej i przejrzystej ścieżki odejścia od węgla − dodaje.
Scenariusz 2035
Scenariusz pośredni jest analogiczny, tyle że tu energia z paliw kopalnych jest produkowana 5 lat dłużej. Kilka europejskich krajów, w tym silnie uzależnione od spalania węgla Czechy, planuje jeszcze przed tą datą odejść od tego surowca w swoim miksie energetycznym. Ten plan pozwala również na uniknięcie wielu przypadków chorób i hospitalizacji, niemal 5 mln utraconych dni pracy oraz 18778 przedwczesnych zgonów w porównaniu do 2049 r. Jednocześnie wiąże się z nadmiarowymi 5 287 przedwczesnymi zgonami w porównaniu do pierwszego scenariusza.
Scenariusz 2049
Ostatni scenariusz zakłada, że produkcja energii z paliw kopalnych podąża za wytycznymi obecnymi w PEP2040. Powoduje wygaszenie mocy węglowych do 2049 r. oraz utrzymuje produkcję z pozostałych źródeł konwencjonalnych na poziomie z 2040 r. Taka perspektywa przekłada się na najwyższy rachunek zdrowotny. Łączne skumulowane w nim koszty wszystkich skutków zdrowotnych (do 2060 r.) mogą sięgnąć 422 mld zł. W tym przypadku w całym okresie funkcjonowania elektrowni węglowych emisje doprowadzą do 33 806 przedwczesnych zgonów oraz wielu przypadków chorób i hospitalizacji skutkujących kilkoma milionami utraconych dni pracy.
Pożądana aktywizacja sektora zdrowia
By nie dopuścić do powstania tak dużego rachunku zdrowotnego, za który zapłacą Polacy, raport wymienia szereg rekomendacji. Autorzy wskazują, że kluczowym zobowiązaniem jest niezwłoczne określenie wiążącej daty odejścia od spalania węgla w celach produkcji energii i ciepła oraz wynikające z tego tytułu wygaszanie elektrowni spalających paliwa kopalne. Eksperci przestrzegają przed wpadaniem w pułapkę fałszywych rozwiązań, czyli zastępowania mocy węglowych np. gazowymi lub opartymi na spalaniu biomasy. Ponadto zalecają wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł energii, energetyki prosumenckiej oraz efektywności energetycznej, np. przez eliminację barier prawnych.
W raporcie znalazły się również rekomendacje dla sektora zdrowia. Według autorów raportu powinni oni włączyć się w proces przygotowywania planów transformacji energetycznej w Polsce. Eksperci ds. zdrowia są kluczowi w tym procesie, gdyż mogą dostarczyć decydentom niezbędnych informacji na temat konsekwencji zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza i zmiany klimatu, wynikających ze spalania paliw kopalnych.
Pełny raport dostępny na: http://healpolska.pl/wp-content/uploads/2023/01/HEAL_Szkodliwy-Wegiel_raport_final.pdf
Źródło informacji: PAP MediaRoom
Dodaj komentarz