Menu
  • Menu

    Odpowiedzialność pośrednika w sprzedaży instrumentów finansowych za szkodę klienta

    Nie ulega wątpliwości, że uczestnictwo podmiotów pośredniczących w sprzedaży instrumentów finansowych znacznie usprawnia proces dystrybucji. Taka praktyka rodzi pytanie o charakter i zakres odpowiedzialności dystrybutorów za szkodę poniesioną przez klienta, a także o to kiedy możemy mówić o pośrednictwie w sprzedaży instrumentów finansowych.

    Odpowiedzialność pośrednika

    Ustawodawca nie definiuje pojęcia ”pośrednictwa”, czy „dystrybucji”. Z treści art. 69 ust. 2 i 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (dalej: „uoif”) dowiemy się jednak jaki jest zakres działalności maklerskiej, którą przyjmuje się, że prowadzą pośrednicy. Jest to m.in.:

    • przyjmowanie i przekazywanie zleceń lub zbycia instrumentów finansowych
    • doradztwo inwestycyjne
    • oferowanie instrumentów finansowych
    • przechowywanie lub rejestrowanie instrumentów finansowych
    • sporządzanie analiz inwestycyjnych, analiz finansowych oraz innych rekomendacji o charakterze ogólnym dotyczących transakcji w zakresie instrumentów finansowych.

    Faktyczne wykonywanie powyższych czynności, skutkuje tym, że inwestora i pośrednika łączy umowa doradztwa inwestycyjnego. W praktyce wykonywanie takiej umowy wiąże się przeważnie z przedstawianiem przez podmiot doradztwa inwestycyjnego inwestorowi, rekomendacji czyli opinii co do zalecanego sposobu działania dotyczącej określonego postępowania wobec instrumentów finansowych.

    W świetle art. 76 uoif, rekomendacja musi mieć zindywidualizowany charakter, gdyż musi być przygotowana na podstawie znanych aktualnych potrzeb i sytuacji klienta.

    Skoro podmiot pośredniczący odgrywa tak dużą rolę w całym procesie inwestycyjnym, warto wiedzieć jaki charakter i zakres ma jego odpowiedzialność.

    Przede wszystkim dystrybutor oferujący pośrednictwo przy inwestycji w instrumenty finansowe ponosi odpowiedzialność za staranne działanie, a nie za osiągnięty rezultat. Oznacza to, że jego obowiązkiem jest dochowanie staranności wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności.

    Nie ulega wątpliwości, że pośrednik powinien w pierwszej kolejności uzyskać, a następnie przekazać inwestorowi rzetelne informacje na temat sytuacji ekonomiczno – finansowej emitenta, które mogą mieć wpływ na podjęcie decyzji o zakupie danego instrumentu finansowego, a szczególnie jeżeli mogą mieć wpływ na wysokość zysku (czy strat), który klient może osiągnąć w związku z zakupem danego instrumentu finansowego.

    Jednak okoliczność niewykupienia przez emitenta obligacji z uwagi na jego niewypłacalność, nie jest powodem samym w sobie do przyjęcia, że powstała w ten sposób szkoda majątkowa klienta z góry stanowi obiektywny wynik zachowania pośrednika.

    Powszechnie znane są sprawy emitentów, którzy przed ogłoszeniem upadłości mieli w mediach bardzo dobrą opinię. Na myśl nasuwa się przede wszystkim GetBack S.A., która jako spółka giełdowa notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych cieszyła się bardzo dobrą renomą i dużym zainteresowaniem inwestorów. Spółka ta od 2015 roku była audytowana przez Deloitte – jedną z czterech największych na świecie firm zajmujących się audytem finansowym. Raporty wykazywane przez GetBack S.A. na kilka miesięcy przed złożeniem przez jej członków zarządu wniosku o ogłoszenie upadłości, wykazywały bardzo dobre wyniki finansowe.

    W tego typu sprawach konieczna jest szczegółowa analiza dotycząca tego, czy dystrybutor oferując produkt potencjalnemu klientowi, wykazał się starannym, profesjonalnym działaniem.

    Odpowiedzialność za misseling

    W pierwszej kolejności istotnym czynnikiem w ocenie ponoszenia przez dystrybutora odpowiedzialności za szkodę inwestora jest ustalenie, czy klient posiadał odpowiednie rozeznanie co do istoty, konsekwencji i ryzyka realizowanych transakcji, a także czy dokonał inwestycji jako konsument czy jako tzw. klient profesjonalny (art. 3 ust. 39 b uoif).

    Art. 24 ust. 2 pkt 1)-4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (uokk) jako praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów wymienia przykładowo naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz proponowanie konsumentom nabycia usług finansowych, które nie odpowiadają potrzebom tych konsumentów ustalonym z uwzględnieniem dostępnych przedsiębiorcy informacji w zakresie cech tych konsumentów lub proponowanie nabycia tych usług w sposób nieadekwatny do ich charakteru.

    Działanie podmiotu pośredniczącego wobec konsumenta można uznać za nieuczciwe jeśli zostanie wykazane, że stoi ono w sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu (art. 4 ust. 1  ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym – dalej upnpr).

    Sprzeczne z dobrymi obyczajami to praktyki pośrednika, które wywołują dezorientację i dezinformację u klienta. Nieuczciwą praktykę stanowi działanie skutkujące wprowadzeniem klienta w błąd. Przede wszystkim będą to informacje dotyczące konstrukcji danego produktu finansowego, wysokości możliwego do osiągnięcia zysku z tytułu posiadania danego instrumentu finansowego, poziomu ryzyka związanego z jego zakupem, czy sposobów zabezpieczenia inwestycji.

    W przypadku uznania przez klienta, że został on wprowadzony przez dystrybutora w błąd, na podstawie art. 12 ust 1. upnpr ma on możliwość żądania:

    1. zaniechania tej praktyki
    2. usunięcia jej skutków
    3. złożenia oświadczenia w odpowiedniej treści i formie
    4. naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych
    5. zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny wskazany w ustawie

    Naprawienia wyrządzonej szkody z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy klient może dochodzić na drodze cywilnej. Odpowiedzialność tą reguluje art. 471 k.c.

    Obecnie można zaobserwować, że banki i domy maklerski, których pracownicy (współpracownicy) oferowali produkty finansowe spółek, które okazały się niewypłacalne, odmawiają poniesienia odpowiedzialności za misseling.

    W mojej ocenie należy jednak upatrywać dużych szans na odzyskanie swoich oszczędności od tych podmiotów.

    Powyższe stanowisko, potwierdza decyzja częściowa Prezesa UOKIK z sierpnia 2019 roku, w której stwierdził, że Idea Bank stosował praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów wprowadzając ich w błąd przy oferowaniu obligacji spółki GetBack S.A.

    Decyzją z 3 lutego 2020 roku Prezes UOKiK potwierdził stosowanie przez Idea Bank missellingu.

    W ocenie Prezesa UOKiK bank wykorzystywał niewiedzę konsumentów przy sprzedaży ryzykownych produktów inwestycyjnych, jakim są obligacje korporacyjne.

    Wydana decyzja nałożyła na Idea Bank obowiązek wypłaty na wniosek konsumenta, który nabył za pośrednictwem banku obligacje GetBack S.A., rekompensat w wysokości 20 procent zainwestowanych środków, liczoną dla kwoty do 50.000,00 zł.

    Nie ulega wątpliwości, że decyzja Prezesa UOKiK przyczyni się ułatwienia dochodzenie roszczeń konsumentów od Idea Bank, tym bardziej, że sądy cywilne będą mogły opierać się na dowodach i ustaleniach zgromadzonych przez Prezesa UOKIK.

    Odpowiedzialność karna

    W przypadku uznania, że działanie dystrybutora miało charakter przestępczy, klient ma także możliwość złożenia do organów ścigania zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Podstawą mogą być wówczas przepisy kodeksu karnego bądź ustawy o obligacjach.

    Wprowadzenie klienta w błąd w zakresie rzeczywistego charakteru oferowanego produktu w celu doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem i osiągnięcia z tego tytułu korzyści majątkowych może wypełniać znamiona przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 k.k.

    Również należałoby rozważyć zarzucenie art. 90 ust. 2 ustawy o obligacjach, zgodnie z którym odpowiedzialności karnej podlega osoba, która działając w imieniu lub interesie osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej podaje nieprawdziwe lub zataja prawdziwe dane, które mogą w istotny sposób wpłynąć na ocenę zdolności emitenta do wykonania zobowiązań wynikających z obligacji.

    W przypadku prowadzenia przez pośrednika działalności w zakresie obrotu instrumentami finansowymi bez wymaganego zezwolenia lub upoważnienia zawartego w odrębnych przepisach albo nie będąc do tego uprawnionym w inny sposób określony w ustawie, podlega on odpowiedzialności karnej uregulowanej w art. 178 uoif.

    Autor: Judyta Garwacka – Polisiak, Adwokat w Raczyński Skalski & Partners Radcowie Prawni Adwokaci Sp.p. www.rsplegal.pl

    Dodaj komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany.